Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.7.2
halo 'nantarāḥ saṃyogaḥ
Aṣṭādhyāyī 1.1.7
Vṛtti Patañjali

saṃyogasañjñāyām sahavacanam yathā anyatra .

saṃyogasañjñāyām sahavacanam kartavyam .

halaḥ anantarāḥ saṃyogaḥ saha iti vaktavyam .

kim prayojanam .

sahabhūtānām saṃyogasañjñā yathā syāt ekaikasya mā bhūt iti .

yathā anyatra .

tat yathā anyatra api yatra icchati sahabūtānām kāryam karoti tatra sahagrahaṇam .

tat yathā .

saha supā .

ubhe abhyastam saha iti .

kim ca syāt yadi ekaikasya halaḥ saṃyogasañjñā syāt .

iha niryāyāt , nirvāyāt , vā anyasya saṃyogādeḥ iti ettvam prasajyeta .

iha ca saṃhṛṣīṣṭa iti ṛtaḥ ca saṃyogādeḥ iti iṭ prasajyeta .

iha ca saṃhriyate iti guṇaḥ artisaṃyogādyoḥ iti guṇaḥ prasajyeta .

iha ca dṛṣat karoti samit karoti iti saṃyogāntasya lopaḥ prasajyeta .

iha ca śaktā vastā iti skoḥ saṃyogādyoḥ iti lopaḥ prasajyeta .

iha ca niryātaḥ , nirvātaḥ saṃyogādeḥ ātaḥ dhātoḥ yaṇvataḥ iti niṣṭhānatvam prasajyeta .

na eṣaḥ doṣaḥ .

yat tāvat ucyate iha tāvat niryāyāt , nirvāyāt vā anyasya saṃyogādeḥ iti ettvam prasajyeta iti .

na evam vijñāyate saṃyogaḥ ādiḥ yasya saḥ ayam saṃyogādiḥ , saṃyogādeḥ iti .

katham tarhi .

saṃyogau ādī yasya saḥ ayam saṃyogādiḥ , saṃyogādeḥ iti .

evam tāvat sarvam āṅgam parihṛtam .

yat api ucyate iha ca dṛṣat karoti samit karoti iti saṃyogāntasya lopaḥ prasajyeta iti .

na evam vijñāyate saṃyogaḥ antaḥ yasya tat idam saṃyogāntam , saṃyogāntasya iti .

katham tarhi .

saṃyogau antau asya tad idam saṃyogāntam , saṃyogāntasya iti .

yat api ucyate iha ca śaktā vastā iti skoḥ saṃyogādyoḥ iti lopaḥ prasajyeta iti .

na evam vijñāyate saṃyogau ādī saṃyodādī saṃyogādyoḥ iti .

katham tarhi .

saṃyogayoḥ ādī saṃyogādī saṃyogādyoḥ iti .

yat api ucyate iha ca niryātaḥ , nirvātaḥ saṃyogādeḥ ātaḥ dhātoḥ yaṇvataḥ iti niṣṭhānatvam prasajyeta iti .

na evam vijñāyate saṃyogaḥ ādiḥ yasya saḥ ayam saṃyogādiḥ , saṃyogādeḥ iti .

katham tarhi .

saṃyogau ādī yasya saḥ ayam saṃyogādiḥ , saṃyogādeḥ iti .

katham kṛtvā ekaikasya saṃyogasañjñā prāpnoti .

pratyekam vākyaparisamāptiḥ dṛṣṭā .

tat yathā .

vṛddhiguṇasañjñe pratyekam bhavataḥ .

nanu ca ayam api asti dṛṣṭāntaḥ : samudāye vākyaparisamāptiḥ iti .

tat yathā .

gargāḥ śatam daṇḍyantām iti .

arthinaḥ ca rājānaḥ hiraṇyena bhavanti na ca pratyekam daṇḍayanti .

sati etasmin dṛṣṭānte yadi tatra pratyekam iti ucyate iha api sahagrahaṇam kartavyam .

atha tatra antareṇa pratyekam iti vacanam pratyekam vṛddhiguṇasañjñe bhavataḥ iha api na arthaḥ sahagrahaṇena