upadhārthena tāvat na arthaḥ .
dhātoḥ iti vartate .
dhātum kṅitparatvena viśeṣayiṣyāmaḥ .
yadi dhātuḥ viśeṣyate vikaraṇasya na prāpnoti : cinutaḥ , sunutaḥ , lunītaḥ , punītaḥ iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
vihitaviśeṣaṇam dhātugrahaṇam .
dhātoḥ yaḥ vihitaḥ iti .
dhātoḥ eva tarhi na prāpnoti .
na evam vijñāyate dhātoḥ vihitasya kṅiti iti .
katham tarhi .
dhātoḥ vihite kṅiti iti .
atha vā kāryakālam hi sañjñāparibhāṣam .
yatra kāryam tatra draṣṭavyam .
pugantalaghūpadhasya guṇaḥ bhavati iti upasthitam idam bhavati kṅiti na iti .
atha vā yat etasmin yoge kṅidgrahaṇam tad anavakāśam .
tasya anavakāśatvāt guṇavṛddhī na bhaviṣyataḥ .
atha vā ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati upadhālakṣaṇasya guṇasya pratiṣedhaḥ iti yat ayam trasigṛdhidhṛṣikṣipeḥ knuḥ ikaḥ jhal halantāt ca iti knusanau kitau karoti .
katham kṛtvā jñāpakam .
kitkaraṇe etat prayojanam guṇaḥ katham na syāt iti .
yadi ca atra guṇapratiṣedhaḥ na syāt kitkaraṇam anarthakam syāt .
paśyati tu ācāryaḥ bhavati upadhālakṣaṇasya guṇasya pratiṣedhaḥ iti .
tataḥ knusanau kitau karoti .
roravītyarthena api na arthaḥ .
kṅiti iti ucyate .
na ca atra kṅitam paśyāmaḥ .
pratyayalakṣaṇena prāpnoti .
na lumatā tasmin iti pratyayalakṣaṇapratiṣedhaḥ .
atha api na lumatā aṅgasya iti ucyate evam api na doṣaḥ .
katham .
na lumatā lupte aṅgādhikāraḥ pratinirdiśyate .
kim tarhi .
yaḥ asau lumatā lupyate tasmin yat aṅgam tasya yat kāryam tat na bhavati iti .
atha api āṅgādhikāraḥ pratinirdiśyate evam api na doṣaḥ .
katham .
kāryakālam hi sañjñāparibhāṣam yatra kāryam tatra draṣṭavyam .
sārvadhātukārdhadhātukayoḥ guṇaḥ bhavati iti upasthitam idam bhavati kṅiti na iti .
atha vā chāndasam etat .
dṛṣṭānuvidhiḥ ca chandasi bhavati .
atha vā bahiraṅgaḥ guṇaḥ antaraṅgaḥ pratiṣedhaḥ .
asiddham bahiraṅgam antaraṅge .
atha vā pūrvasmin yoge yad ārdhadhātukagrahaṇam tat anavakāśam .
tasya anavakāśatvāt guṇaḥ bhaviṣyati .