Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.160
yathā—
unmīlat-kalahaṁsa-gadgada-ravā kampātivikṣobhataḥ
saṅkīrṇā pṛthu-romaharṣa-gatir bāṣpa-cchaṭodgāriṇī |
jāḍyotseka-pariplutā kuvalayollāsaṁ muhur bibhratī
gopīnām anurāgitā-sarid iyaṁ rāse vitene rasam ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
udāharati—unīlad iti |
bhāva-pakṣe kalahaṁsānām iva sarit |
pakṣe teṣām eva |
kampātīti spaṣṭam |
pakṣe, kampātino jala-pātino ye vayaḥ pakṣiṇas tat-kṛta-kṣobhata iti |
pṛthuṁ mahāntaṁ romaharṣaṁ dadātīti pṛthu-romaharṣadā gatiḥ prakāro yasyāḥ sā |
pakṣe pṛthu-romāṇo matsyāś ca |
bāṣpo harṣāśrus tasya cchaṭā |
saṭā chaṭā bhinna-ghanena iti māgha-kāvyāt |
pakṣe pṛthu-romaharṣada-gatitvād eva yā bāṣpa-tulyā cchaṭā jala-vikṣepās tad-udgāriṇī |
jāḍye stambhaḥ pakṣe śaityam |
kuvalayaṁ pṛthvī-maṇḍalaṁ, pakṣe nīlotpalam |
anurāgitā sarid iti sarit-padena tad-udrekatā-sūcanāt tad-bhāva eva pratipāditaḥ |
tataś ca sāmānya-lakṣaṇam apy antarbhāvanīyam ||
(146)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
rāsa-darśinyo vimāna-cāriṇyaḥ parasparam āhuḥ—unmīlad iti |
anurāgitā—
bhūma-nindā-praśaṁsāsu nitya-yoge’tiśāyane | saṁsarge’sti vivakṣāyāṁ bhavanti matub-ādayaḥ || iti |
darśanād bhūmārthakena iti pratyayo nānurāga-bhūmatvaṁ mahābhāva eva |
sarin nadī rasaṁ jalaṁ śṛṅgārādikaṁ ca śleṣeṇāsvādaṁ ca vitene |
kīdṛśī ? unmīlad ityādi |
sarit-pakṣe kalahaṁsānām |
bhāva-pakṣe, kalahaṁsānām iva |
kaṁ jalaṁ tat-pātino ye vayaḥ pakṣiṇas tat-kṛta-kṣobhataḥ |
pakṣe, kampaś cātivikṣobhaś ca tābhyāṁ pṛthur-romṇāṁ matsyānāṁ harṣadā gatiḥ pravāho yasyāḥ sā |
pakṣe, pṛthuṁ mahāntaṁ romaharṣaṁ dadāti gatiś ceṣṭā yasyāḥ sā |
bāṣpa-cchātā-vegādhikyād ūṣma-leśaḥ, harṣāśrūṇāṁ kāntiś ca tad-udgāriṇī |
jāḍyaṁ śaityam |
pakṣe, jāḍya-bhāvotthaḥ stambhaḥ |
kuvalayaṁ nīlotpalaṁ bhū-maṇḍalaṁ ca |
atra sarid-rūpakeṇa bhāvānāṁ pravāha-rūpatvam udrekaś ca dhvanitaḥ |
mahābhāvasya sāmānya-viśeṣa-lakṣaṇāni ekasmin padye nirdeṣṭum aśakyānīti tāni yathā-sambhavaṁ gamyamānāni jñeyāni ||
(146)