kula-rūpādīty atrādi-śabdena vaidagdhya-mādhurya-gāmbhīrya-śaurya-sauśīlyādayo’nantā kalyāṇa-guṇā gṛhītāḥ |
kula-rūpādīnāṁ yā sāmagrī samāveśas tasyā yad gauravaṁ gurutātiśayiteti yāvat ||
śrī-kṛṣṇa-saundarya-śauryādi-guṇa-gaṇānubhavena tasmin jāta-rateḥ kasyāścid vraja-devyāḥ priya-sakhī tasyāḥ manasaḥ parīkṣārthaṁ tāṁ tato nivartayitum ivopadiśantī tayā sa-roṣam ūce |
durmukhi he niṣṭhura-bhāṣiṇi ! veṇudharasyeti śrutvā ca tat-kvaṇita-veṇu-vicitra-gītaṁ [bhā.pu. 10.21.12] , savanaśas tad-upadhārya sureśāḥ śakra-śarva-parameṣṭhi-purogāḥ [bhā.pu. 10.35.15] ity-ādinā parama-mohana-kala-gītāmṛta-varṣi-veṇor dhartur ity api dhṛty-apanayane mukhya-kāraṇam ekam |
etasyeti tad-vīryādi-kathanāveśāt tadānīṁ sākṣād iva tat-sphūrtir jñeyā |
iti vīryādi-sāmagryātiśayāśrayād dhetoḥ vṛttir varttanaṁ tat-tat-kula-rūpa-śīlādy-āśrayatvena sthitiḥ |
kīdṛśī ? lokottarā loke pradhānā viraleti yāvat alaukikīty arthaḥ |
kasyāḥ kṣaṇam api dhṛtiṁ dhairyam, api tu na kasyā api |
iti śabdenānuktaṁ hetum eva prapañcayati—vīryam iti |
vīryaṁ parākramaḥ balaṁ ca |
kim-bhūtam ? kandukito līlayā geṇḍukavad dhṛto’drir govardhanācalo yena tat |
tathā rūpaṁ ca kim-bhūtam ? akhilā yā kṣmā-maṇḍalī pṛthivī-cakraṁ tad-upalakṣita-trailokya-varti-padārtha-vṛndaṁ, tasyā maṇḍanaṁ bhūṣaṇam |
kiṁ vā, tāṁ maṇḍayatīti tathā tat |
asya rūpasyaiva lava-mātrasya tatra tatrābhāsa-rūpeṇa prakāśāt |
tathā janma prādurbhāvaś ca ābhīra-purandarasya gopendratvena khyātasya śrīman-nandasya bhavane gṛhe, anena vaṁśa-gatātiśayoktā, tasya parama-dhārmikatvādi-guṇa-gaṇena saha mahā-kulīnatvena prasiddheḥ |
tathā guṇāś ca pāre-parārdhaṁ parārdhānām asaṅkhyānāṁ pāre, parārdha-saṅkhyān apy atikramya vartanta ity arthaḥ |
pāre madhye ṣaṣṭhyā vā [pā. 2.1.18] iti dvitīyā |
tathā līlā caritraṁ ca kāpi anirvācyā jagatāṁ trijagad-vartināṁ camatkṛtiś camatkāras tāṁ karoti utpādayatīti tathā ||