matir vicārottham artha-nirdhāraṇam |
kadācin māthura-viraha-vyathā-viśīrṇāṅgīṁ śrī-rādhām ālokya paurṇamāsī snehenopadideśa—vatse ! śrī-bhagavato nārāyaṇasya pūjā-paricaryā-japa-stuty-ādikaṁ tvām aham upadiśāmi |
tatraiva sva-mano nimajjya dustaraṁ samayam imaṁ yāpaya yāvac chrī-kṛṣṇāgamanam upāyo’yaṁ loka-dvaya-sukhada eveti tvaṁ nārāyaṇa-bhaktā bhaveti |
tatas tāṁ prati śrī-rādhāha—he bhagavati ! evaṁ cet sarvajñasya gargasyokti-prāmāṇyena nārāyaṇa-samasya śrī-kṛṣṇasyaiva pūjā-jap-stuty-ādikaṁ kathaṁ māṁ nopadiśasi ? tataś ca mayā tenaiva prakāreṇārādhito’sau prādurbhūya sva-darśanaṁ me dāsyatīti |
nanu sa svīya-svabhāvaṁ tyaktum asamarthaḥ punar api te viraha-duḥkhaṁ dāsyatīti cet, tatrāha—āśliṣyeti |
pāda-ratāṁ caraṇayoḥ patitāṁ mām āśliṣya sva-hastābhyāṁ dhṛtvā utthāpayan sva-vakṣasi nidhāya sva-bāhubhyāṁ pinaṣṭu atigāḍhatarāliṅganenānanda-samudre nimajjayatu |
kiṁ vā tadaivādarśanaṁ pradāya |
marma-hatāṁ karotu, ito’py adhika-duḥkha-samudre nimajjayatu |
yathā tahā vety anena mat-samakṣam eva mat-pratināyakāṁ ramayatu veti vyañjitam |
yato lampaṭaḥ tasya lāmpaṭyam eva vicārābhāva-vyañjakam iti bhāvaḥ |
kintu vyavahāre vā paramārthe vā mama prāṇānāṁ nāthaḥ sa eva na tv anyas tena śrī-nārāyaṇam ahaṁ para-lokārtham api sevituṁ na śaknomi mama śrī-kṛṣṇaikatānatvād iti bhāvaḥ |
prakārāntareṇa vyākhyāyāṁ sa eva nāparaḥ ity anya-yoga-vyavacchedakena eva-kāreṇa vyañjito rasābhāso durnivāra eva syāt |
sa eva nā puruṣaḥ kīdṛśaḥ ? para iti vyākhyāyām api sa eva doṣaḥ |
yad vā, sa tu mat-prāṇanātha eva nāpara ity eva-kāra-tu-kārayoḥ sthāna-vinimayena yojanāyām anya-yoga-vyvacchedaḥ |
kiñcid asmāñjasyaṁ na syāt, kintv asthāna-stha-patitānām adoṣaḥ syād iti nānavadhānīyo bhavitum arhati |
sa ca śrī-mahāprabhuḥ śrī-rādhikāṁ vinānyatra kasyām apy udājihīrṣati |
kiṁ cātra pūrva-mahā-jana-prasiddho lampaṭa ity eva pāṭhas tadīya ity aśrauṣma ||
viṣṇudāsaḥ : atha matir iti |
asyā lakṣaṇaṁ, yathā tatraiva— śāstrādīnāṁ vicārottham artha-nirdhāraṇaṁ matiḥ |
atra kartavya-karaṇaṁ saṁśaya-bhramayoś chidā |
upadeśaś ca śiṣyāṇām ūhāpohādayo’pi ca ||
[bha.ra.si.2.4.140-1] iti |
sā yatheti, āśliṣyeti kasyāścid vraja-sundaryāḥ sva-puruṣārtha-sāra-niścayaḥ śrī-mahāprabhu-caraṇair anūdyate |
pinaṣṭu dṛḍhāliṅganenopamardayatu, kiṁ vā adarśanāt darśanam adattvā marmaṇi hatāṁ chinnāṁ karotu, kiṁ vā, yathā yena prakāreṇa tasya sukhātirekaḥ syāt, tathā tat-prakāraṁ vā vidadhātu karotu, kintu mat-prāṇa-nāthaḥ mama prāṇeśvaras tu sa eva, na tv aparaḥ anyaḥ |
alaṅkāra-kaustubhe ca— premṇā vidrutam ekavad yad ubhayos tan-mānasaṁ mānasaṁ sarvāsv eva daśāsu yan navanavaṁ tat sauhṛdaṁ sauhṛdam |
yat kṛṣṇasya vinoda-bhūr aharahas tad yauvanaṁ yauvanaṁ tad-viccheda-vidhau na yat paricayas taj jīvanaṁ jīvanam ||