Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 13
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
MadhvācāryaŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.13.15
← 1.13.141.13.16 →
abibhrad aryamā daṇḍaṁ yathāvad agha-kāriṣu |
yāvad dadhāra śūdratvaṁ śāpād varṣa-śataṁ yamaḥ ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Madhvācārya
bhāgavata-tātparyam
yo'ryamā daṇḍam abibhrat, sa varṣa-śataṁ yāvac chūdratvaṁ babhāra |
na devānāṁ na devīnāṁ sāmastyena janir bhuvi |
aṁśāṁśenaiva jāyante sarve tv ājānajādayaḥ ||15||
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
nanu śūdro’sau katham upadiśet ? na hy asau śūdraḥ, kintu yamas tad-rūpeṇāsīt |
kiṁ tatra kāraṇaṁ ? yame cātrāgate’mutra ko daṇḍa-dharaḥ ? ity apekṣāyām āha—abibhrad iti |
dhṛtavān ity arthaḥ |
māṇḍavyasya śāpāt |
tathā hi—kvacic corān anu dhāvanto rāja-bhaṭā māṇḍavyasya ṛṣes tapaś carataḥ samīpe tān saṁprāpya, tena saha nibaddhyānīya, rājñe nivedya, tad-ājñayā sarvān śūlam āropayāmāsuḥ |
tato rājā tam ṛṣiṁ jñātvā śūlād avatārya prasādayāmāsa |
tato munir yamaṁ gatvā kupita uvāca, "kasmād ahaṁ śūlam āropitaḥ ?" iti |
tenoktaṁ "tvaṁ bālye śalabhaṁ kuśāgreṇāvidhya krīḍitavān" iti |
tac chrutvā māṇḍavyas taṁ śaśāpa |
"bālye’jānato me mahāntaṁ daṇḍaṁ yatas tvaṁ kāritavān, ataḥ śūdro bhava" iti ||
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
nanv asau yama eva viduratvena jātaḥ, tasya cāsya loke’smin śreyaskṛttvam eva śrūyate, na tu yama-loke yama-rūpeṇa daṇḍakṛttvam api |
tarhi tatra daṇḍaḥ katham āsīt ? tatrāha—abibhrad iti |
varṣāṇi katicid adhikāni śataṁ ca varṣa-śatam ||
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
na ca dhṛtarāṣṭrād ayaṁ kaniṣṭhatvān nyūno mantavyaḥ, sākṣād dharma-rājasyaiva māṇḍavya-śāpena śūdratayāvatīrṇatvāt |
nanu tāvad amutra ko daṇḍa-dharaḥ ? tatrāha—abibhrat ārṣa-prayogaḥ, dhṛtavān ity arthaḥ |
tathā hi kvacic corān anudhāvanto rāja-bhaṭā māṇḍavyasya tapaś carataḥ samīpe tān samprāpya tena saha nibaddhyānīya rājñe nivedya tad-ājñayā sarvān eva śūlam āropayāmāsuḥ |
tato rājā tam ṛṣiṁ jñātvā śūlād avatārya prasādayāmāsa |
tato munir yamaṁ gatvā kupita uvāca |
"kasmaḍ ahaṁ śūlam āropitaḥ ?" iti |
tenoktaṁ—"tvaṁ bālye kuśāgreṇa śalabham āvidhya krīḍitavān" iti |
tat śrutva māṇḍavyas taṁ śaśāpa |
"bālye ajānato me mahāntaṁ daṇḍaṁ kāritavān, atas tvaṁ śūdro bhava" iti ||
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
na vidurasya kaniṣṭhatvāc chūdratvāc ca kathaṁ tad upadeṣṭṛtvam ? tatrāha—aryamā pitṛdeva-mukhyo bhagavad-vibhūtiḥ, pitṝṇām aryamā cāsmi ity ukto'gha-kāriṣu pāpiṣu yathāvat sa-nyāyaṁ daṇḍam abibhrat dhṛtavān |
yāvan-māṇḍavya-śāpāt yamaḥ varṣa-śataṁ vyāpya śūdratvaṁ dadhāra |
bhārate kathāsti—kadācit taskarān anudhāvanto rāja-puruṣās tapasyato māṇḍavya-rṣer antike tān prāpya tena saha nibaddhyānīya rājñe nivedya tad-ājñayā sarvān śūlam āropayāmāsuḥ |
tato rājā tam ṛṣiṁ vijñāya śūlād avatārya prasādaṁ yācñāñcakāra |
tataḥ sa ṛṣir yamam eva rājāviṣṭaṁ daṇḍa-dharaṁ vimṛṣya tam āsādya cukopa |
"tvaṁ bālye kuśāgreṇa śalabham āvidhya krīḍām akārṣīḥ" iti tad uktaṁ niśamya śaśāpa—"tadā jñāna-hīnasya mama mahāntaṁ daṇḍaṁ kṛtavān atattvaṁ śūdro bhava" iti |
tathā ca viduraḥ kaniṣṭho'pi śūdro'pi sākṣād-dharma-rājatvena pratyakṣīkṛta-pareśatvāt tasya tad-upadeṣṭṛtvam iti |
ata eva bhāradvāja-saṁhitāyāṁ strī-śūdrādīnāṁ tan niṣidhya sākṣāt-kṛta-para-tattvānāṁ teṣāṁ tad āha—
na jātu mantra-dātāro na śūdro nāntarodbhavaḥ | nābhiśapto na patitaḥ kāma-kāmo'py akāmitaḥ ||
striyaḥ śūdrādayaś caiva bodhayeyur hitāhitam | yathārhaṁ mānanīyāś ca nārhanty ācāryatāṁ kvacit | kim apy atrābhijāyante yoginaḥ sarva-yoniṣu | pratyakṣitātmanārthānāṁ naiṣāṁ cintyaṁ kulādikam ||
← 1.13.141.13.16 →