Premabase · Śrīmad Bhāgavatam · Canto 1 · Chapter 9
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
ŚrīdharaJīvaViśvanāthaBaladeva
ŚB 1.9.26
puruṣa-sva-bhāva-vihitān yathā-varṇaṁ yathāśramam |
vairāgya-rāgopādhibhyām āmnātobhaya-lakṣaṇān ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Śrīdhara Svāmī
bhāvārtha-dīpikā
puruṣa-svabhāvena vihitān nara-rajātisādhāraṇān varṇayām āseti tṛtīyenānvayaḥ |
yathā-varṇaṁ varṇa-dharmān |
yathāśramam āśrama-dharmāṁś ca |
vairāgya-rāgābhyām upādhibhyāṁ krameṇāmnātam ubhayaṁ nivṛtti-prakṛtti-rūpaṁ lakṣaṇaṁ yeṣāṁ tān ||
Jīva Gosvāmī
krama-sandarbhaḥ
na vyākhyātam.
Viśvanātha Cakravartī
sārārtha-darśiṇī
puruṣa-svabhāvena vihitān prathamaṁ nara-jāti-sādhāraṇān dharmān varṇayāmāseti tṛtīyenānvayaḥ |
tato yathā-varṇaṁ varṇa-yogya-dharmān yogyatāyām avyayībhāvaḥ |
tato yathāśramaṁ tato vairāgya-rāgābhyam upādhibhyāṁ krameṇāmnātam ubhayaṁ nivṛtti-pravṛtti-rūpaṁ lakṣaṇaṁ yeṣāṁ tān |
ayam arthaḥ—na hi brahmacaryādaya āśrama-dharmāḥ sarvair eva dvijaiḥ sarve krameṇaivānuṣṭheyā iti niyamaḥ |
kintu vairāgyaṁ cet sadaiva bhikṣavo bhaveyus tadā rāgaś ced gṛhasthā eva sadeti ||
Baladeva Vidyābhūṣaṇa
vaiṣṇavānandinī
puruṣāṇāṁ svabhāvena vihitān narajāti-sādhāraṇān dharmān varṇayāsāseti tṛtīyena sambandhaḥ |
tato yathāvarṇaṁ yathāśramam iti yogyatāyām avyayībhāvaḥ, varṇa-yogyānāśrama-yogyāṁś ca dharmān ity arthaḥ |
tato vairāgya-rāgābhyām upādhibhyāṁ krameṇāmnāta-muktam ubhayaṁ pravṛtti-nivṛtti-rūpaṁ lakṣaṇaṁ yeṣāṁ tān |
ayam arthaḥ—na khalu brahma-caryādayaś catvāra āśramāḥ sarvair dvijaiḥ sarve kramād evānuṣṭheyāḥ iti niyamaḥ, kintu vairāgye tīkṣne sati brahma-caryād eva pārivrājyaṁ, viṣaya-rāge tu sati gārhasthye stheyaṁ, rāgamāndye tu kramād iti |
yathāha śrutiḥ—brahmacaryaṁ samāpya gṛhībhaved-gṛhībhūtvā vanībhaved-vanībhūtvā pravrajed yadivetarathā brahmacaryād eva pravrajed gṛhād vā vanād vā, yad ahar eva virajet-tad ahar eva pravrajed iti [yājñavalkyopa. 1] tathā ca śrutyanusāreṇa tān varṇayāmāseti ||