Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 8 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 8.4.1
ra-ṣābhyāṃ no ṇaḥ samānapade
Aṣṭādhyāyī 8.4.1
Vṛtti Patañjali

raṣābhyām ṇatve ṛkāragrahaṇam .

raṣābhyām ṇatve ṛkāragrahaṇam kartavyam .

raṣābhyām naḥ ṇaḥ samānapade ṛkārāt ca iti vaktavyam .

iha api yathā syāt : mātṝṇām , pitṝṇām iti .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

yaḥ asau ṛkāre rephaḥ tadāśrayam ṇatvam bhaviṣyati .

na sidhyati .

kim kāraṇam .

na hi varṇaikadeśāḥ varṇagrahaṇena gṛhyante .

ekadeśe nuḍādiṣu ca uktam .

kim uktam .

agrahaṇam cet nuḍvidhilādeśavināmeṣu ṛkāragrahaṇam iti .

tasmāt gṛhyante .

evam api na sidhyati .

kim kāraṇam .

ananantaratvāt .

yat tat rephāt param bhakteḥ tena vyavahitatvāt na prāpnoti .

aḍvyavāye iti evam bhaviṣyati .

na sidhyati .

kim kāraṇam .

varṇaikadeśāḥ ke varṇagrahaṇena gṛhyante .

ye vyapavṛktāḥ api varṇāḥ bhavanti .

yat ca atra rephāt param bhakteḥ na tat kva cit api vyapavṛktam dṛśyate .

evam tarhi yogavibhāgaḥ kariṣyate .

raṣābhyām naḥ ṇaḥ samānapade .

tataḥ vyavāye .

vyavāye ca raṣābhyām naḥ ṇaḥ bhavati iti .

tataḥ aṭkupvāṅnumbhiḥ iti .

idam idānīm kimartham .

niyamārtham .

etaiḥ eva akṣarasamāmnāyikaiḥ vyavāye na anyaiḥ iti .

atha vā ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati ṛkārāt ṇatvam iti yat ayam kṣubhnādiṣu nṛnamanaśabdam paṭhati .

na etat asti jñāpakam .

vṛddhyartham etat syāt .

nārnamaniḥ iti .

yat tarhi tatra eva tṛpnotiśabdam paṭhati .

yat ca api nṛnamanaśabdam paṭhati .

nanu ca uktam vṛddhyartham etat syāt iti .

bahiraṅgā vṛddhiḥ .

antaraṅgam ṇatvam .

asiddham bahiraṅgam antaraṅge .

atha vā upariṣṭāt yogavibhāgaḥ kariṣyate .

ṛtaḥ naḥ ṇaḥ bhavati .

tataḥ chandasi avagrahāt ṛtaḥ iti eva