Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 8 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 8.2.16
ano nuṭ
Aṣṭādhyāyī 8.2.16
Vṛtti Patañjali

yadi punaḥ ayam nuṭ pūrvāntaḥ kriyeta .

anaḥ nuki vināmaruvidhipratiṣedhaḥ .

anaḥ nuki sati vināmaḥ vidheyaḥ .

akṣaṇvān .

padāntasya na iti pratiṣedhaḥ prāpnoti .

ruḥ ca pratiṣedhyaḥ .

supathintaraḥ .

naśchavyapraśān iti ruḥ prāpnoti .

astu tarhi parādiḥ .

parādau vatvapratiṣedhaḥ avagrahaḥ ca .

yadi parādiḥ vatvasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

akṣaṇvān .

mādupadhāyāścamatorvo'yavādibhyaḥ iti vatvam prāpnoti .

avagrahaḥ ca aniṣṭe deśe prāpnoti .

akṣaṇvān .

astu tarhi pūrvāntaḥ .

nanu ca uktam anaḥ nuki vināmaruvidhipratiṣedhaḥ iti .

bhatvāt siddham .

bhasañjñā vaktavyā .

yadi tarhi bhasañjñā allopo'naḥ iti allopaḥ prāpnoti .

anaḥ tu prakṛtibhāve matubgrahaṇam chandasi .

anaḥ tu prakṛtibhāve matubgrahaṇam chandasi vaktavyam .

iha tarhi supathintaraḥ nāntasya ṭiḥ taddhite lupyate iti lopaḥ prāpnoti .

ghagrahaṇam ca .

ghagrahaṇam ca kartavyam .

tat tarhi idam bahu vaktavyam .

nuk vaktavyaḥ .

bhasañjñā ca vaktavyā .

anaḥ tu prakṛtibhāve matubgrahaṇam chandasi vaktavyam .

ghagrahaṇam ca kartavyam iti .

na kartavyam .

yat tāvat ucyate nuk vaktavyaḥ iti nukaḥ eṣaḥ parihāraḥ bhatvāt siddham iti .

bhasañjñā vaktavyā iti kriyate nyāse eva ayasmayādīni chandasi iti .

yat api ucyate anaḥ tu prakṛtibhāve matubgrahaṇam chandasi ghagrahaṇam ca kartavyam iti na kartavyam .

ubhayasañjñāni api hi chandāṃsi dṛśyante .

tat yathā .

saḥ suṣṭubhā sa ṛkvatā gaṇena .

padatvāt kutvam bhatvāt jaśtvam na bhavati .

evam iha api padatvāt allopaṭilopau na bhatvāt vināmaruvidhipratiṣedhau bhaviṣyataḥ .

sidhyati .

sūtram tarhi bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam parādau vatvapratiṣedhaḥ avagrahaḥ ca iti .

yat tāvat ucyate vatvapratiṣedhaḥ iti nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti evam na bhaviṣyati .

yaḥ tarhi nirdiśyate tasya na prāpnoti .

kim kāraṇam .

nuṭā vyavahitatvāt .

asiddhaḥ nuṭ tasya asiddhatvāt bhaviṣyati .

avagrahe api na lakṣaṇena padakārāḥ anuvartyāḥ padakāraiḥ nāma lakṣaṇam anuvartyam .

yathālakṣaṇam padam kartavyam