Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 8 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 8.2.8
na ṅi-sambuddhyoḥ
Aṣṭādhyāyī 8.2.8
Vṛtti Patañjali

na ṅisambuddhyoḥ anuttarapade .

na ṅisambuddhyoḥ anuttarapade iti vaktavyam .

iha mā bhūt .

carmaṇi tilā asya carmatilaḥ iti .

rājan vṛndāraka rājavṛndāraka iti .

vā napuṃsakānām .

vā napuṃsakānām iti vaktavyam .

he carma he carman .

he varma he varman .

tat tarhi anuttarapade iti vaktavyam .

na vaktavyam .

na ṅisambuddhyoḥ iti ucyate na ca atra ṅisambuddhī paśyāmaḥ .

pratyayalakṣaṇena .

na lumatā tasmin iti pratyayalakṣaṇasya pratiṣedhaḥ .

na kvacit ṅiḥ lopena lupyate sarvatra lumatā eva .

yathā eva iha bhavati ārdre carman lohite carman iti evam iha api syāt carmaṇi tilā asya carmatilaḥ iti .

tasmāt upasaṅkhyānam kartavyam .

evam tarhi ṅyarthena tāvat na arthaḥ .

bhatvāt tu ṅau pratiṣedhānarthakyam .

ṅau pratiṣedhaḥ anarthakaḥ .

kim kāraṇam .

bhatvāt .

bhasañjñā atra bhaviṣyati .

yadi tarhi bhasañjñā atra bhavati rathantare sāman iti atra allopaḥ anaḥ iti allopaḥ prāpnoti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

uktam ubhayasañjñāni api chandāṃsi dṛśyante tad yathā saḥ suṣṭubhā saḥ ṛkvatā gaṇena padatvāt kutvam bhatvāt jaśtvam na bhavati .

evam iha api padatvāt allopaḥ na bhatvāt nalopaḥ na bhaviṣyati .

tasmāt na arthaḥ ṅigrahaṇena .

sambuddhyarthena ca api na arthaḥ .

katham .

sambuddhyantānām asamāsaḥ .

rājavṛndāraka iti .

kim vaktavyam etat .

na hi .

katham anucyamānam gaṃsyate .

iha samānārthena vākyena bhavitavyam samāsena ca yaḥ ca iha arthaḥ vākyena gamyate na asau jātu cit samāsena gamyate .

avayavasambodhanam vākyena gamyate samudāyasambodhanam samāsena .

vā napuṃsakānām iti etat vaktavyam eva