ekādeśasvaraḥ antaraṅgaḥ .
ekādeśasvaraḥ antaraṅgaḥ siddhaḥ vaktavyaḥ .
kim prayojanam .
ayavāyāvekādeśaśatṛsvaraikānanudāttasarvānudāttārtham .
ay .
vṛkṣe idam plakṣe idam .
udāttānudāttayoḥ ekādeśaḥ .
tasya ekādeśe udāttenodāttaḥ iti etat bhavati .
tasya siddhatvam vaktavyam āntaryataḥ udāttasya udāttaḥ ayādeśaḥ yathā syāt .
avādeśaḥ na asti .
āy .
kumāryai idam .
udāttānudāttayoḥ ekādeśaḥ .
tasya ekādeśe udāttenodāttaḥ iti etat bhavati .
tasya siddhatvam vaktavyam āntaryataḥ udāttasya udāttaḥ āyādeśaḥ yathā syāt .
na etat asti prayojanam .
ekādeśe kṛte udāttayaṇohalpūrvāt iti udāttatvam bhaviṣyati .
idam iha sampradhāryam .
udāttatvam kriyatām ekādeśaḥ iti kim atra kartavyam .
paratvāt udāttatvam .
nityaḥ ekādeśaḥ .
kṛte api udāttatve prāpnoti akṛte api prāpnoti .
ekādeśaḥ api anityaḥ .
anyathāsvarasya kṛte udāttatve prāpnoti anyathāsvarasya akṛte svarabhinnasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati .
antaraṅgaḥ tarhi ekādeśaḥ .
kā antaraṅgatā .
varṇau āśritya ekādeśaḥ padasya udāttatvam .
evam tarhi idam iha sampradhāryam .
āṭ kriyatām udāttatvam iti kim atra kartavyam .
paratvāt āḍāgamaḥ .
nityam udāttatvam .
kṛte api āṭi prāpnoti akṛte api prāpnoti .
āṭ api nityaḥ .
kṛte api udāttatve prāpnoti akṛte api prāpnoti .
anityaḥ āṭ .
anyathāsvarasya kṛte udāttatve prāpnoti anyathāsvarasya akṛte svarabhinnasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati .
udāttatvam api anityam .
anyasya kṛte āṭi prāpnoti anyasya akṛte prāpnoti śabdāntarasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati .
ubhayoḥ anityayoḥ paratvāt āḍāgamaḥ āṭi kṛte antaraṅgaḥ ekādeśaḥ .
āv .
vṛkṣavidam .
udāttānudāttayoḥ ekādeśaḥ .
tasya ekādeśe udāttena udāttaḥ iti etat bhavati .
tasya siddhatvam vaktavyam āntaryataḥ udāttasya udāttaḥ āvādeśaḥ yathā syāt .
ekādeśasvara .
gāṅge anūpe iti .
udāttānudāttayoḥ ekādeśaḥ .
tasya ekādeśe udāttena udāttaḥ iti etat bhavati .
tasya siddhatvam vaktavyam svaritovānudāttepadādau iti etat yathā syāt .
śatṛsvara .
tudati nudati .
udāttānudāttayoḥ ekādeśaḥ .
tasya ekādeśe udāttena udāttaḥ iti etat bhavati .
tasya siddhatvam vaktavyam śatuḥ anumaḥ nadyajādiḥ antodāttāt iti eṣaḥ svaraḥ yathā syāt .
na etat asti prayojanam .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati siddhaḥ ekādeśasvaraḥ śatṛsvaraḥ iti yat ayam anumaḥ iti pratiṣedham śāsti .
katham kṛtvā jñāpakam .
na hi antareṇa udāttānudāttoḥ ekādeśam śatrantam sanumkam antodāttam asti .
nanu ca idam asti yantī vantī .
etat api nighāte kṛte na antareṇa udāttānudāttayoḥ ekādeśam śatrantam sanumkam antodāttam asti .
idam iha sampradhāryam .
nighātaḥ kriyatām ekādeśaḥ iti kim atra kartavyam .
paratvāt nighātaḥ .
nityaḥ ekādeśaḥ .
kṛte api nighāte prāpnoti akṛte api prāpnoti .
ekādeśaḥ api anityaḥ .
anyathāsvarasya kṛte nighāte prāpnoti anyathāsvarasya akṛte nighāte svarabhinnasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati .
antaraṅgaḥ tarhi ekādeśaḥ .
kā antaraṅgatā .
varṇau āśritya ekādeśaḥ padasya nighātaḥ .
nighātaḥ api antaraṅgaḥ .
katham .
uktam etat padagrahaṇam parimāṇārtham iti .
ubhayoḥ antaraṅgayoḥ paratvāt nighātaḥ nighāte kṛte etat api na antareṇa udāttānudāttayoḥ ekādeśam antodāttam bhavati .
śatṛsvara .
ekānudātta .
tudanti likhanti. udāttānudāttayoḥ ekādeśaḥ .
tasya ekādeśe udāttena udāttaḥ iti etat bhavati .
tasya siddhatvam vaktavyam tena varjyamānatā yathā syāt .
sarvānudātta .
brāhmaṇāḥ tudanti .
brāhmaṇāḥ likhanti .
udāttānudāttayoḥ ekādeśaḥ .
tasya ekādeśe udāttenodāttaḥ iti etat bhavati .
tasya siddhatvam vaktavyam .
kim prayojanam .
tiṅatiṅaḥ iti nighātaḥ yathā syāt .
kim ucyate antaraṅgaḥ iti .
yaḥ hi bahiraṅgaḥ asiddhaḥ eva asau bhavati .
prapacatiti .
somasut pacatiti .
tat tarhi vaktavyam .
na vaktavyam .
sarvatra eva numpratiṣedhaḥ jñāpakaḥ siddhaḥ ekādeśasvaraḥ antaraṅgaḥ iti .
saṃyogāntalopaḥ roḥ uttve harivaḥ medinam tvā .
saṃyogāntalopaḥ roḥ uttve siddhaḥ vaktavyaḥ .
kim prayojanam .
harivaḥ medinam tvā .
saṃyogāntalopasya asiddhatvāt haśi iti uttvam na prāpnoti .
plutiḥ ca .
plutiḥ ca uttve siddhā vaktavyā .
susrota3 atra nu asi iti atra pluteḥ asiddhatvāt ataḥ ati iti uttvam prāpnoti .
aplutāt aplute iti etat na vaktavyam bhavati .
na etat asti prayojanam .
kriyate nyāse eva .
sijlopaḥ ekādeśe .
sijlopaḥ ekādeśe siddhaḥ vaktavyaḥ .
alāvīt apāvīt .
sijlopasya asiddhatvāt savarṇadīrghatvam na prāpnoti .
yadi punaḥ iḍādeḥ sicaḥ lopaḥ ucyeta .
na evam śakyam .
iha hi mā hi lāvit mā hi pāvit yadi atra iṭ na syāt anudāttasya īṭaḥ śravaṇam prasajyeta .
iṭi punaḥ sati uktam etat arthavat tu citkaraṇasāmarthyāt hi iṭaḥ udāttatvam iti tatra ekādeśe udāttenodāttaḥ iti udāttatvam siddham bhavati .
saṃyogādilopaḥ saṃyogāntalope .
saṃyogādilopaḥ saṃyogāntasya lope siddhaḥ vaktavyaḥ .
kāṣṭhataṭ kūṭataṭ .
saṃyogādilopasya asiddhatvāt saṃyogāntalopaḥ prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
ukam etat apavādaḥ vacanaprāmāṇyāt iti .
niṣṭhādeśaḥ ṣatvasvarapratyayeḍvidhiṣu .
niṣṭhādeśaḥ ṣatvasvarapratyayeḍvidhiṣu siddhaḥ vaktavyaḥ .
vṛkṇaḥ vṛkṇavān .
niṣṭhādeśasya asiddhatvāt jhali iti ṣatvam prāpnoti .
svara .
kṣivaḥ .
niṣṭhādeśasya asiddhatvāt niṣṭhācadvyajanāt iti eṣaḥ svaraḥ na prāpnoti .
pratyaya .
kṣīveṇa tarati kṣīvikaḥ .
niṣṭhādeśasya asiddhatvāt dvyacaḥ ṭhan iti ṭhan na prāpnoti .
iḍvidhi .
niṣṭhādeśasya asiddhatvāt valādilakṣaṇaḥ iṭ prāpnoti .
nanu ca yaḥ pratyayavidhau siddhaḥ siddhaḥ asau iḍvidhau .
idam tarhi prayojanam .
olasjī lagnaḥ .
niṣṭhādeśaḥ siddhaḥ vaktavyaḥ neḍvaśikṛti iti iṭpratiṣedhaḥ yathā syāt .
īditkaraṇam na kartavyam bhavati .
etat api na asti prayojanam .
kriyate etat nyāse eva .
vasvādiṣu datvam sau dīrghatve .
vasvādiṣu datvam sau dīrghatve siddham vaktavyam .
ukhāsrat .
parṇadhvat .
datvasya asiddhatvāt atvasantasya iti dīrghatvam prāpnoti .
adhātoḥ iti na vaktavyam bhavati .
na etat asti prayojanam .
kriyate nyāse eva .
adasaḥ īttvotve svare bahiṣpadalakṣaṇe .
adasaḥ īttvotve svare bahiṣpadalakṣaṇe siddhe vaktavye .
amī atra .
amī āsate .
amū atra .
amū āsāte .
īttvotvayoḥ asiddhatvāt ecaḥ iti ayāvekādeśāḥ prāpnuvanti .
kim ucyate bahiṣpadalakṣaṇe iti .
yaḥ hi anyaḥ asiddhaḥ eva asau bhavati .
amuyā amuyoḥ iti .
pragṛhyasañjñāyām ca .
pragṛhyasañjñāyām ca siddhe vaktavye .
amī atra .
amī āsate .
amū atra .
amū āsāte .
īttvotvayoḥ asiddhatvāt adasomāt iti pragṛhyasañjñā na prāpnoti .
kim artham idam ubhayam ucyate na pragṛhyasañjñāyām iti eva svare api bahiṣpadalakṣaṇe coditam syāt .
purastāt idam ācāryeṇa dṛṣṭam svare bahiṣpadalakṣaṇe iti tat paṭhitam .
tataḥ uttarakālam idam dṛṣṭam pragṛhyasañjñāyām ca iti tad api paṭhitam .
na ca idānīm ācāryāḥ sūtrāṇi kṛtvā nivartayanti .
plutiḥ tugvidhau che .
plutiḥ tugvidhau che siddhā vakavyā .
agna3i cchattram .
paṭa3u cchattram .
pluteḥ asiddhatvāt checa iti tuk na prāpnoti .
kim ucyate che iti .
yaḥ hi anyaḥ asiddhaḥ eva asau bhavati .
agnici3t somasu3t .
ścutvam dhuṭtve .
ścutvam dhuṭtve siddham vaktavyam .
aṭ ścyotati .
paṭ scyotati .
ścutvasya asiddhatvāt ḍaḥsidhuṭ iti dhuṭ prasajyeta .
abhyāsajaśtvacartvam ettvatukoḥ .
abhyāsajaśtvacartvam ettvatukoḥ siddham vaktavyam .
babhaṇatuḥ babhaṇuḥ .
abhyāsādeśasya asiddhatvāt ettvam prāpnoti .
ucicchiṣati .
abhyāsādeśasya asiddhatvāt checa iti tuk prāpnoti .
dvirvacane parasavarṇatvam .
dvirvacane parasavarṇatvam siddham vaktavyam .
sayṃyantā savṃvatsaraḥ talṃ lokam yalṃ lokam iti parasavarṇasya asiddhatvāt yaraḥ iti dvirvacanam na prāpnoti .
padādhikāraḥ cet latvaghatvanatvarutvaṣatvaṇatvānunāsikachatvāni .
padādhikāraḥ cet latvaghatvanatvarutvaṣatvaṇatvānunāsikachatvāni siddhāni vaktavyāni .
latva garaḥ garaḥ .
galaḥ galaḥ .
latva. ghatva .
drogdhā drogdhā .
droḍhā droḍhā .
ghatva .
natva. nunnaḥ nunnaḥ .
nuttaḥ nuttaḥ .
natva .
rutva .
abhinaḥ abhinaḥ .
abhinat abhinat .
rutva ṣatva .
mātuḥṣvasā mātuḥṣvasā .
mātuḥsvasā mātuḥsvasā pituḥṣvasā pituḥṣvasā .
pituḥsvasā pituḥsvasā .
ṣatva .
ṇatva .
māṣavāpāṇi māṣavāpāṇi .
māṣavāpāni māṣavāpāni .
ṇatva .
anunāsika .
nāṅnayanam nāṅnayanam .
vāgnayanam vāgnayanam .
anunāsika .
chatva .
vākchayanam vākchayanam .
vākśayanam vākśayanam .
ubhayathā ca ayam doṣaḥ yadi api sthāne dvirvacanam atha api dviḥprayogaḥ .
katham .
yadi tāvat sthāne dvirvacanam sampramugdhatvāt prakṛtipratyayasya latvādyabhāvaḥ .
atha dviḥprayogaḥ asiddhatvāt latvādīni nivarteran