Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 7 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 7.3.85
jāgro 'vi-ciṇ-ṇal-ṅitsu
Aṣṭādhyāyī 7.3.85
Vṛtti Patañjali

iha jāgarayati , jāgarakaḥ iti guṇe kṛte raparatve ca ataḥ upadhāyāḥ iti vṛddhiḥ prāpnoti tasyāḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

ciṇṇaloḥ pratiṣedhasāmarthyāt anyatra guṇabhūtasya vṛddhipratiṣedhaḥ .

yat ayam aciṇṇaloḥ iti pratiṣedham śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ na guṇābhinirvṛttasya vṛddhiḥ bhavati iti .

kim punaḥ ayam paryudāsaḥ : yat anyat viciṇṇalṅidbhyaḥ iti .

āhosvit prasajya ayam pratiṣedhaḥ : viciṇṇalṅitsu na iti .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

prasajyapratiṣedhe jusiguṇapratiṣedhaprasaṅgaḥ .

prasajyapratiṣedhe jusiguṇapratiṣedhaḥ prāpnoti .

ajāgaruḥ .

uttame ca ṇali .

prasajyapratiṣedhe jusiguṇapratiṣedhaḥ prāpnoti .

ajāgaruḥ .

na vā anantarasya pratiṣedhāt .

na vā eṣaḥ doṣaḥ .

kim kāraṇam .

anantarasya pratiṣedhāt .

anantaram yat guṇavidhānam tasya pratiṣedhaḥ .

jusi pūrveṇa guṇavidhānam .

jusi pūrveṇa guṇaḥ vidhīyate jusi ca iti .

ṇali ca .

kim .

na vā anantarasya pratiṣedhāt iti eva .

ṇali ca pūrveṇa guṇaḥ vidhīyate sārvadhātukārdhadhātukayoḥ iti .

atha vā punaḥ astu paryudāsaḥ .

ataḥ anyatra vidhāne vau aguṇatvam .

ataḥ anyatra vidhāne vau aguṇatvam .

na vā paryudāsasāmarthyāt .

na vā vaktavyam .

kim kāraṇam .

paryudāsasāmarthyāt atra guṇaḥ na bhaviṣyati .

asti anyat paryudāse prayojanam .

kim .

kvibartham paryudāsaḥ syāt .

śuddhaparasya viśabdasya pratiṣedhe grahaṇam anunāsikaparaḥ ca kvau viśabdaḥ .

vasvartham tarhi paryudāsaḥ syāt .

jāgṛvāṃsaḥ anu gman .

katham punaḥ veḥ paryudāsaḥ ucyamānaḥ vasvarthaḥ śakyaḥ vijñātum .

sāmarthyāt vasvartham iti vijñāsyate .

vasvartham iti cet na sārvadhātukatvāt siddham .

vasvartham iti cet na .

kim kāraṇam .

sārvadhātukatvāt siddham .

katham sārvadhātukasañjñā .

chāndasaḥ kvasuḥ .

liṭ ca chandasi sārvadhātukam api bhavati .

tatra sārvadhātukam apin ṅit iti ṅittvāt paryudāsaḥ bhaviṣyati .

atha vā vakārasya eva idam aśaktijena ikāreṇa grahaṇam