ekājgrahaṇam kimartham .
ekājgrahaṇam jāgartyartham .
ekājgrahaṇam kriyate jāgarteḥ iṭpratiṣedhaḥ mā bhūt iti .
jāgaritā , jāgaritum .
na etat asti prayojanam .
upadeśe anudāttāt iti ucyate jāgartiḥ ca upadeśe udāttaḥ .
na brūmaḥ ihārtham jāgartyartham ekājgrahaṇam kartavyam iti .
kim tarhi .
uttarārtham .
śryukaḥ kiti iti iṭpratiṣedham vakṣyati saḥ jāgarteḥ mā bhūt .
jāgaritaḥ , jāgaritavān iti .
etat api na asti prayojanam .
jāgarteḥ guṇaḥ ucyate vṛddhiviṣaye pratiṣedhaviṣaye ca saḥ bādhakaḥ bhaviṣyati .
tatra guṇe kṛte raparatve ca kṛte anugantatvāt iṭpratiṣedhaḥ na bhaviṣyati .
nanu ca upadeśādhikārāt prāpnoti .
upadeśagrahaṇam nivartayiṣyate .
yadi nivartyate stīrtvā , pūrtvā , ittvottvayoḥ kṛtayoḥ raparatve ca anugantatvāt iṭpratiṣedhaḥ na prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
ānupūrvyā siddham etat .
na atra akṛte iṭpratiṣedhe ittvottve prāpnutaḥ .
kim kāraṇam .
na ktvā seṭ iti kittvapratiṣedhāt .
idam tarhi .
ātistīrṣati , nipupūrṣati .
ittvottvayoḥ kṛtayoḥ raparatve cxa anugantatvāt iṭpratiṣedhaḥ na prāpnoti .
mā bhūt evam śryukaḥ kiti iti .
iṭ sani vā iti evam bhaviṣyati .
idam tarhi .
āstīrṇam , nipūrtāḥ piṇḍāḥ .
ittvottvayoḥ kṛtayoḥ raparatve ca anugantatvāt iṭpratiṣedhaḥ na prāpnoti .
mā bhūt evam .
iṭ sani vā iti sani vibhāṣā yasya vibhāṣā iti pratiṣedhaḥ bhaviṣyati .
ihārtham eva tarhi vadhyartham ekājgrahaṇam kartavyam .
vadhaḥ iṭpratiṣedhaḥ mā bhūt iti .
vadhiṣīṣṭa iti .
etat api na asti prayojanam .
kriyamāṇe api vā ekājgrahaṇe vadhaḥ iṭpratiṣedhaḥ prāpnoti .
vadhiṣīṣṭa iti .
kim kāraṇam .
vadhaḥ iṭpratiṣedhaḥ sannipāte ekāctvāt prakṛteḥ ca anudāttatvāt .
sannipāte ca eva hi vadhiḥ ekāc śrūyate prakṛtiḥ ca asya anudāttā .
kim punaḥ kāraṇam evam vijñāyate upadeśe anudāttāt ekācaḥ śrūyamāṇāt iti .
yaṅlopārtham .
yaṅlope mā bhūt iti .
bebhiditā , bebhiditum , cecchiditā , cecchiditum .
ekācaḥ upadeśe anudāttāt iti upadeśavacanam anudāttaviśeṣaṇam cet kṛñādibhyaḥ liṭi niyamānupapattiḥ aprāptatvāt pratiṣedhasya .
ekācaḥ upadeśe anudāttāt iti upadeśavacanam anudāttaviśeṣaṇam cet kṛñādibhyaḥ liṭi niyamasya anupapattiḥ .
kim kāraṇam .
aprāptatvāt pratiṣedhasya .
dvirvacane kṛte upadeśe anudāttāt ekācaḥ śrūyamāṇāt iti iṭpratiṣedhaḥ na prāpnoti .
asati iṭpratiṣedhe niyamaḥ na upapadyate .
asati niyame kaḥ doṣaḥ .
tatra pacādibhyaḥ iḍvacanam .
tatra pacādibhyaḥ iṭ vaktavyaḥ .
pecima , śekima .
sanaḥ ca iṭpratiṣedhaḥ .
sanaḥ ca iṭpratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
bibhitsati , cicchitsati .
dvirvacane kṛte upadeśe anudāttāt ekācaḥ śrūyamāṇāt iti iṭpratiṣedhaḥ na prāpnoti .
iha ca nīttaḥ tatve kṛte anackatvāt iṭpratiṣedhaḥ na prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
ānupūrvyā siddham etat .
na atra akṛte iṭpratiṣedhe tatvam prāpnoti .
kim kāraṇam .
ti kiti iti ucyate .
yat api ucyate ekācaḥ upadeśe anudāttāt iti upadeśavacanam anudāttaviśeṣaṇam cet kṛñādibhyaḥ liṭi niyamānupapattiḥ aprāptatvāt pratiṣedhasya iti mā bhūt niyamaḥ .
nanu ca uktam tatra pacādibhyaḥ iḍvacanam iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
uktam tatra thalgrahaṇasya prayojanam samuccayaḥ yathā vijñāyeta thali ca seṭi kṅiti ca seṭi iti .
yat api ucyate sanaḥ ca iṭpratiṣedhaḥ iti .
ubhayaviśeṣaṇatvāt siddham .
ubhayam upadeśagrahaṇena viśeṣayiṣyāmaḥ .
upadeśe anudāttāt upadeśe ekācaḥ iti .
yaṅlope ca tadantadvirvacanāt .
sanyaṅantasya sthāne dvirvacanam tatra sampramugdhatvāt prakṛtipratyayasya naṣṭaḥ saḥ bhavati yaḥ saḥ ekājupadeśe anudāttaḥ .
atha api dviḥprayogaḥ dvirvacanam evam api na doṣaḥ .
na hi asya bhidyupadeśe upadeśaḥ .
atha api bhidyupadeśe upadeśaḥ evam api na doṣaḥ .
akāreṇa vyavahitatvāt na bhaviṣyati .
nanu ca lope kṛte na asti vyavadhānam .
sthānivadbhāvāt vyavadhānam eva .
na sidhyati .
pūrvavidhau sthānivadbhāvaḥ na ca ayam pūrvavidhiḥ .
evam tarhi pūrvasmāt api vidhiḥ pūrvavidhiḥ .
kaḥ punaḥ upadeśaḥ nyāyyaḥ .
yaḥ kṛtsnaḥ .
kaḥ ca kṛtsnaḥ .
yaḥ ubhayoḥ .
yadi tarhi yaḥ ubhayoḥ saḥ kṛtsnaḥ saḥ ca nyāyyaḥ vadhaḥ iṭpratiṣedhaḥ prāpnoti .
āvadhiṣīṣṭa iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
ādyudāttanipātanam kariṣyate saḥ nipātanasvaraḥ prakṛtisvarasya bādhakaḥ bhaviṣyati .
evam api upadeśivadbhāvaḥ vaktavyaḥ .
yathā eva hi saḥ nipātanasvaraḥ prakṛtisvaram bādhate evam pratyayasvaram api bādheta : āvadhiṣīṣṭa iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
ārdhadhātukīyāḥ sāmānyena bhavanti anavasthiteṣu pratyayeṣu .
tatra ārdhadhātukasāmānye vadhibhāve kṛte satiśiṣṭatvāt pratyayasvaraḥ bhaviṣyati .
atha ke punaḥ anudāttāḥ .
ādantāḥ , adaridrāḥ .
ivarṇāntāḥ ca aśviśriḍīśīdīdhīvevīṅaḥ .
uvarṇāntāḥ yuruṇukṣukṣṇusnūrṇuvarjam .
ṛdantāḥ ca ajāgṛvṛṅvṛñaḥ .
śakiḥ kavargāntānām .
pacivacisicimuciricivicipracchiyajibhajisṛjityajibhujibhrasjibhañjirujiyujiṇijivijisiñjisvañjayaḥ cavargāntānām .
sadiśadihadicchiditudisvidibhidiskandikṣudikhidyativindividyatirādhiyudhibudhiśudhikrudhirudhisādhivyadhibandhisidhyatihanimanyatayaḥ tavargāntānām .
tapitipivapiśapicupilupilipisvapyāpikṣipisṛpitṛpidṛpiyabhirabhilabhiyamiraminamigamayaḥ pavargāntānām .
ruśiriśidiśiviśiliśispṛśidṛśikruśimṛśidaṃśitviṣikṛṣiśliṣiviṣipiṣituṣiduṣidviṣighasivasidahidihivahiduhinahiruhilihimihayaḥ ca uṣmāntānām .
vasiḥ prasāraṇī