halgrahaṇam kimartham .
samuccayaḥ yathā vijñāyeta .
vadivrajyoḥ ca halantasya ca acaḥ iti .
na etat asti prayojanam .
ajgrahaṇāt eva atra samuccayaḥ bhaviṣyati .
vadivrajyoḥ ca acaḥ ca iti .
asti anyat ajgrahaṇe prayojanam vadivrajiviśeṣaṇam yathā vijñāyeta .
vadivrajyoḥ ecaḥ iti .
yadi etāvat prayojanam syāt vadivrajyoḥ ataḥ iti evam brūyāt .
atha vā etat api na brūyāt .
ataḥ iti vartate .
idam tarhi prayojanam halantasya yathā syāt ajantasya mā bhūt .
kasya punaḥ ajantasya prāpnoti .
akārasya .
acikīrṣīt , ajihīrṣīt .
lopaḥ atra bādhakaḥ bhaviṣyati .
ākārasya tarhi prāpnoti .
ayāsīt , avāsīt .
na asti atra viśeṣaḥ satyām vā vṛddhau asatyām vā .
sandhyakṣarasya tarhi prāpnoti .
na vai sandhyakṣaram antyam asti .
nanu ca idam asti ḍhalope kṛte udavoḍhām , udavoḍham , udavoḍha iti .
asiddhaḥ ḍhalopaḥ tasya asiddhatvāt na etat antyam bhavati .
ataḥ uttaram paṭhati .
halgrahaṇam iṭi pratiṣedhārtham .
halgrahaṇam kriyate iṭi pratiṣedhārtham .
na iṭi iti pratiṣedham vakṣyati saḥ halantasya yathā syāt ajantasya mā bhūt .
alāvīt , apāvīt .
na vā anantarasya pratiṣedhāt .
na vā etat prayojanam asti .
kim kāraṇam .
anantarasya pratiṣedhāt .
anantaram yat vṛddhividhānam tat pratiṣidhyate .
kutaḥ etat .
anantarasya vidhiḥ vā bhavati pratiṣedhaḥ vā iti .
tat ca anantyārtham .
tat ca anantaram vṛddhividhānam anantyārtham vijñāyate .
katham punaḥ anantaram vṛddhividhānam anantyārtham śakyam vijñātum .
antyasya vacanānarthakyāt .
antyasya vṛddhividhāne prayojanam na asti iti kṛtvā anantaram vṛddhividhānam anantyārtham vijñāyate .
ataḥ vibhāṣārtham tarhi idam vaktavyam .
ataḥ halādeḥ laghoḥ iti vibhāṣā vṛddhim vakṣyati sā halantasya yathā syāt ajantasya mā bhūt .
acikīrṣīt , ajihīrṣīt .
ataḥ vibhāṣārtham iti cet siddham vṛddheḥ lopabalīyastvāt .
ataḥ vibhāṣārtham iti cet tat antareṇa api halgrahaṇam siddham .
katham .
vṛddheḥ lopabalīyastvāt .
vṛddheḥ lopaḥ balīyān bhavati iti .
idam iha sampradhāryam .
vṛddhiḥ kriyatām lopaḥ iti kim atra kartavyam .
paratvāt vṛddhiḥ .
nityaḥ lopaḥ .
kṛtāyām api vṛddhau prāpnoti akṛtāyām api .
anityaḥ lopaḥ na hi kṛtāyām vṛddhau prāpnoti .
paratvāt sagiḍbhyām bhavitavyam .
na atra sagiṭau prāpnutaḥ .
kim kāraṇam .
ekācaḥ tau vali iti vā .
ekācaḥ sagiṭau ucyete atha vā vali iti tatra anuvartate .
kim punaḥ kāraṇam ekācaḥ tau valī iti vā .
dardrāteḥ mā bhūt iti .
daridrāteḥ na sagiḍbhyām bhavitavyam .
uktam etat daridrāteḥ ārdhadhātuke lopaḥ siddhaḥ ca pratyayavidhau iti .
yaḥ ca idānīm pratyayavidhau siddhaḥ siddhaḥ asau sagiḍvidhau .
evamartham eva tarhi ekājgrahaṇam anuvartyam atra sagiṭau mā bhūtām iti .
saḥ eṣaḥ nityaḥ lopaḥ vṛddhim bādhiṣyate .
kam punaḥ bhavān vṛddheḥ avakāśam matvā āha nityaḥ lopaḥ iti .
anavakāśā vṛddhiḥ lopam bādhiṣyate .
sāvakāśā vṛddhiḥ .
kaḥ avakāśaḥ .
anantyaḥ : akaṇīt , akāṇīt .
katham punaḥ sati antye anantyasya vṛddhiḥ syāt .
bhavet yaḥ atā aṅgam viśeṣayet tasya anantyasya na syāt .
vayam tu khalu aṅgena akāram viśeṣayiṣyāmaḥ .
tatra anantyaḥ vṛddheḥ avakāśaḥ antyasya lopaḥ bādhakaḥ bhaviṣyati .
evam vṛddheḥ lopabalīyastvāt .
atha vā ārabhyate pūrvavipratiṣedhaḥ ṇyallopau iyaṅyaṇguṇavṛddhidīrghatvebhyaḥ pūrvavipratiṣiddham .
sā tarhi eṣā anantyārthā vṛddhiḥ halantasya yathā syāt ajantasya mā bhūt .
apipaṭhiṣīt .
etat api na asti prayojanam .
katham .
halādeḥ iti na eṣā bahuvrīheḥ ṣaṣṭhī : hal ādiḥ yasya saḥ ayam halādiḥ halādeḥ iti .
kā tarhi .
karmadhārayāt pañcamī .
hal ādiḥ halādiḥ halādeḥ parasya iti .
yadi karmadhārayāt pañcamī acakāsīt atra prāpnoti .
sicā anantaryam viśeṣayiṣyāmaḥ .
halādeḥ parasya sici anantarasya iti .
yadi sicā ānantaryam viśeṣyate akaṇīt , akāṇīt atra na prāpnoti .
vacanāt bhaviṣyati .
iha api tarhi vacanāt prāpnoti .
acakāsīt .
yena na avyavadhānam tena vyavahite api vacanaprāmāṇyāt .
kena ca na avyavadhānam .
varṇena ekena .
saṅgātena punaḥ vyavadhānam bhavati na ca bhavati .
yadi sicā ānantaryam viśeṣyate astu bahuvrīheḥ ṣaṣṭhī .
kasmāt na bhavati .
apipaṭhiṣīt .
vyavahitatvāt .
evam tarhi atidūram eva idam halgrahaṇam anusṛtam .
halgrahaṇam anantyārtham .
ajgrahaṇam anigartham