Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 7 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 7.1.23
sv-amor napuṃsakāt
Aṣṭādhyāyī 7.1.23
Vṛtti Patañjali

svamoḥ luk tyadādibhyaḥ ca

svamoḥ luk tyadādibhyaḥ ca iti vaktavyam .

iha api yathā syāt .

tat brāhmaṇakulam iti .

kṛte hi atve na luk bhavet .

atve kṛte luk na prāpnoti .

idam iha sampradhāryam : atvam kriyatām luk iti kim atra kartavyam .

paratvāt atvam .

nityaḥ luk .

kṛte api atve prāpnoti akṛte api .

anityaḥ luk na hi kṛte atve prāpnoti .

ataḥ am iti ambhāvena bhavitavyam .

tasmāt tyadādibhyaḥ ca iti vaktavyam .

idam vicāryate : śiśīlugnumvidhiṣu napuṃsakagrahaṇam śabdagrahaṇam vā syāt arthagrahaṇam vā iti .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

śiśīlugnumvidhiṣu napuṃsakagrahaṇam śabdagrahaṇam cet anyapadārthe pratiṣedhaḥ .

śiśīlugnumvidhiṣu napuṃsakagrahaṇam śabdagrahaṇam cet anyapadārthe pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

bahutrapuḥ bahutrapū bahutrapavaḥ iti .

astu tarhi arthagrahaṇam .

yadi arthagrahaṇam priyasakthnā brāhmaṇena iti anaṅ na prāpnoti .

astu tarhi śabdagrahaṇam eva .

nanu ca uktam śiśīlugnumbidhiṣu napuṃsakagrahaṇam cet anyapadārthe pratiṣedhaḥ iti .

siddham tu prakṛtārthaviśeṣaṇatvāt .

siddham etat .

katham .

prakṛtasya arthaḥ viśeṣyate .

kim ca prakṛtam .

aṅgam .

aṅgasya śiśīlugnumaḥ bhavanti napuṃsake vartamānasya .

katham priyasakthnā brāhmaṇena .

asthyādiṣu śabdagrahaṇam .

asthyādiṣu napuṃsakagrahaṇam śabdagrahaṇam draṣṭavyam .

yuktam punaḥ idam vicārayitum .

nanu anena asandigdhena arthagrahaṇena bhavitavyam na hi napuṃsakam nāma śabdaḥ asti .

kim tarhi ucyate asthyādiṣu śabdagrahaṇam iti .

atra api arthagrahaṇam eva .

atra etāvān sandehaḥ kva prakṛtasya arthaḥ viśeṣyate kva gṛhyamāṇasya iti .

śiśīlugnumvidhiṣu prakṛtasya arthaḥ viśeṣyate asthyādiṣu gṛhyamāṇasya .