Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.4.130
pādaḥ pat
Aṣṭādhyāyī 6.4.130
Vṛtti Patañjali

pādaḥ upadhāhrasvatvam .

pādaḥ upadhāhrasvatvam vaktavyam .

dvipadaḥ paśya .

ādeśe hi sarvādeśaprasaṅgaḥ .

ādeśe hi sati sarvādeśaḥ prasajyeta .

sarvasya dvipācchabdasya tripācchabdasya ca pacchabdādeśaḥ prasajyeta yena vidhiḥ tadantasya iti .

tat tarhi vaktavyam .

na vā nirdiśyamānasya ādeśatvāt .

na vā vaktavyam .

kim kāraṇam .

nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti eṣā paribhāṣā kartavyā .

kaḥ punaḥ atra viśeṣaḥ eṣā vā paribhāṣā kriyeta upadhāhrasvatvam vā ucyeta .

avaśyam eṣā paribhāṣā kartavyā .

bahūni etasyāḥ paribhāṣāyāḥ prayojanāni kāni .

prayojanam suptiṅādeśe .

sup .

kumāryām , kośoryām , khaṭvāyām , mālāyām , tasyām , yasyām .

āḍyāṭsyāṭsu kṛteṣu sāḍyāṭsyāṭkasya ām prāpnoti .

nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti na doṣaḥ bhavati .

idam iha sampradhāryam .

āḍyāṭsyāṭaḥ kriyantām ām iti kim atra kartavyam .

paratvāt ām .

nityāḥ āḍyāṭsyāṭaḥ .

kṛte api āmi prapnuvanti akṛte api .

anityāḥ āḍyāṭsyāṭaḥ .

anyasya kṛte āmi prapnuvanti anyasya akṛte śabdāntarasya ca prāpnuvantaḥ anityāḥ bhavanti .

ubhayoḥ anityayoḥ paratvāt ām .

idam tarhi .

tasyai yasyai .

syāṭi kṛte sasyāṭkasya smaibhāvaḥ prāpnoti .

nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti na doṣaḥ bhavati .

yaḥ tarhi nirdiśyate tasya kasmāt na bhavati .

syāṭā vyavahitatvāt .

sup .

tiṅ. aruditām aruditam arudita iti .

iṭi kṛte seṭkasya tāmtamtāmādeśāḥ prāpnuvanti .

nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti na doṣaḥ bhavati .

idam iha sampradhāryam .

iṭ kriyatām tāmtamtāmaḥ iti kim atra kartavyam .

paratvāt iḍāgamaḥ .

antaraṅgāḥ tāmtamtāmaḥ .

idam tarhi kriyāstām , kriyāstam , kriyāsta .

yāsuṭi kṛte sayāsuṭkasya tāmtamtāmādeśāḥ prāpnuvanti .

nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti na doṣaḥ bhavati .

lyabbhāve ca .

lyabbhāve ca prayojanam .

prakṛtya prahṛtya .

ktvāntasya lyap prāpnoti .

nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti na doṣaḥ bhavati .

tricaturyuṣmadasmattyadādivikāreṣu ca .

tricaturyuṣmadasmattyadādivikāreṣu ca prayojanam .

atitisraḥ , aticatasraḥ .

tricaturantasya tisṛcatasṛbhāvaḥ prāpnoti .

nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti na doṣaḥ bhavati .

yuṣmat , asmat .

atiyūyam ativayam .

yuṣmadasmadantasya yūyavayau prāpnutaḥ .

nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti na doṣaḥ bhavati .

tyadādivikāra .

atisyaḥ , uttamasyaḥ , atyasau , uttamāsau .

tyadādyantasya tyadādivikārāḥ prāpnuvanti .

kimantasya kādeśaḥ prāpnoti .

atikaḥ , paramakaḥ .

nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti na doṣaḥ bhavati .

udaḥ pūrvatve .

udaḥ pūrvatve prayojanam .

udasthātām .

aṭi kṛte sāṭkasya pūrvasavarṇaḥ prāpnoti udaḥ sthāstambhoḥ iti .

nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti na doṣaḥ bhavati .

yaḥ tarhi nirdiśyate tasya kasmāt na bhavati .

aṭā vyavahitatvāt .

sā tarhi paribhāṣā kartavyā .

na kartavyā .

uktam ṣaṣṭhī sthāneyogā iti etasya yogasya vacane prayojanam ṣaṣṭhyantam sthānena yathā yujyeta yataḥ ṣaṣṭhī uccāritā iti .