Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.4.62.2
sya-sic-sīyuṭ-tāsiṣu bhāva-karmaṇor upadeśe 'j-jhana-graha-dṛśāṃ vā ciṇvad-iṭ ca
Aṣṭādhyāyī 6.4.62
Vṛtti Patañjali

atha iṭ ca iti ucyate .

kasya ayam iṭ bhavati .

aṅgasya iti vartate .

yadi evam āditaḥ iṭ prāpnoti aḍāḍvat .

tat yathā aḍāṭau ṭittvāt āditaḥ bhavataḥ tadvat .

evam tarhi syādīnām eva bhaviṣyanti .

evam api ṣaṣṭhyabhāvāt na prāpnoti .

nanu ca bhāvakarmaṇoḥ iti eṣā ṣaṣṭhī .

na eṣā ṣaṣṭhī .

kim tarhi arthinirdeśe eṣā saptamī : bhāve ca arthe karmaṇi ca iti .

evam tarhi bhāvakarmaṇoḥ iti eṣā saptamī syādiṣu iti saptamyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati tasmin iti nirdiṣṭe pūrvasya iti .

evam api na sidhyati .

kim kāraṇam .

na hi arthena paurvāparyam asti .

arthe asambhavāt tadvācini śabde kāryam vijñāsyate .

evam api sīyuṭaḥ na prāpnoti .

evam tarhi saptame yogavibhāgaḥ kariṣyate .

ārdhadhātukasya iṭ .

yāvān iṭ nāma saḥ sarvaḥ ārdhadhātukasya iṭ bhavati .

tataḥ valādeḥ .

valādeḥ ārdhadhātukasya iṭ bhavati iti .

yadi evam syasicsīyuṭtāsiṣu iṭ bhavati ciṇvadbhāvaḥ aviśeṣitaḥ bhavati .

tatra kaḥ doṣaḥ .

syasicsīyuṭtāsiṣu iṭ bhavati ajjhanagrahadṛśām vā ciṇvat iti kva cit eva ciṇvadbhāvaḥ syāt .

evam tarhi syādīn apekṣiṣyāmahe .

syasicsīyuṭtāsiṣu iṭ bhavati ajjhanagrahadṛśām vā ciṇvat syādiṣu iti .

atha ke punaḥ imam iṭam prayojayanti .

ye anudāttāḥ .

atha ye udāttāḥ teṣām katham .

siddham tena eva paratvāt .

udāttebhyaḥ api vā anena eva iṭ eṣitavyaḥ .

kim prayojanam .

kārayateḥ kāriṣyate , hārayateḥ hāriṣyate .

iṭaḥ asiddhatvāt aniṭi iti ṇilopaḥ yathā syāt .

katham punaḥ icchatā api bhavatā udāttebhyaḥ anena eva iṭ labhyaḥ na punaḥ anena astu tena vā iti tena eva syāt vipratiṣedhena .

nanu ca nityaḥ ayam kṛte api tasmin prāpnoti akṛte api prāpnoti .

na tu asmin kṛte api saḥ prāpnoti .

kim kāraṇam .

avalāditvāt .

tasmāt anena eva bhaviṣyati iṭ .