kāni punaḥ asya yogasya prayojanāni .
prayojanam śaittvam dhitve .
śābhāvaḥ ettvam ca dhitve prayojanam .
edhi śādhi .
astiśāstyoḥ ettvaśābhāvayoḥ kṛtayoḥ jhallakṣaṇam dhitvam na prāpnoti .
asiddhatvāt bhavati .
śābhāvaḥ tāvat na prayojayati .
evam vakṣyāmi .
śās hau śā hau iti .
yatvabhūtaḥ sakāraḥ .
tatra sāt dhitvam dhi ca iti sakārasya lopaḥ .
atha vā , ā hau iti vakṣyāmi .
evam api sakārasya prāpnoti .
upadhāyāḥ iti vartate .
upadhāyāḥ ātve kṛte sāt dhitvam dhi ca iti sakārasya lopaḥ .
atha vā na hau iti vakṣyāmi .
tatra ettve pratiṣiddhe sāt dhitvam dhi ca iti sakārasya lopaḥ .
ettvam api lopāpavādaḥ vijñāsyate na ca sakārasya lopaḥ prāpnoti .
hilopaḥ uttve .
hilopaḥ uttve prayojanam .
kuru iti atra hilope kṛte sārvadhātukapare ukāre iti uttvam na prāpnoti .
asiddhatvāt bhavati .
etat api na asti prayojanam .
vakṣyati tatra sārvadhātukagrahaṇasya prayojanam sārvadhātuke bhūtapūrvamātre yathā styāt uttvam .
tāstilopeṇyaṇādeśāḥ aḍāḍvidhau .
talopaḥ astilopaḥ iṇaḥ ca yaṇādeśaḥ aḍāḍvidhau prayojanam .
akāri , aihī iti .
talope kṛte luṅi iti aḍāṭau na klprāpnutaḥ .
asiddhatvāt bhavataḥ .
astilopaḥ iṇaḥ ca yaṇādeśaḥ prayojanam .
āsan , āyan iti .
iṇastyoḥ yaṇlopayoḥ kṛtayoḥ anajāditvāt āṭ na prāpnoti .
asiddhatvāt bhavati .
astilopaḥ tāvat na prayojayati .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati lopāt āṭ balīyān iti yat ayam śnasoḥ allopaḥ iti taparakaraṇam karoti .
iṇyaṇādeśaḥ ca api na prayojayati .
yaṇādeśe yogavibhāgaḥ kariṣyate .
iṇaḥ yaṇ bhavati .
tataḥ eḥ anekācaḥ .
eḥ ca anekācaḥ iṇaḥ yaṇ bhavati .
tataḥ asaṃyogapūrvasya yaṇ bhavati .
eḥ anekācaḥ iti eva .
sarveṣām eva parihāraḥ .
upadeśaḥ iti vartate .
tatra upadeśāvasthāyām eva aḍāṭau bhavataḥ .
atha vā ārdhadhātuke iti vartate .
atha vā luṅlaṅlṛṅkṣu aṭ iti dvilakārakaḥ nirdeśaḥ : luṅādiṣu lakārādiṣu iti .
sarvathā , aijyata , aupyata iti na sidhyati .
vakṣyati etat ajādīnām aṭā siddham iti .
anunāsikalopaḥ hilopāllopayoḥ jabhāvaḥ ca .
anunāsikalopaḥ hilopāllopayoḥ jabhāvaḥ ca prayojanam .
āgahi jahi gataḥ , gatavān .
anunāsikalope kṛte jabhāve ca ataḥ heḥ ataḥ lopaḥ iti ca lopaḥ prāpnoti .
asiddhatvāt na bhavati .
anunāsikalopaḥ tāvat na prayojayati .
allope upadeśe iti vartate .
yadi upadeśe iti vartate dhinutaḥ , kṛṇutaḥ atra na prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
na upadeśagrahaṇena prakṛtiḥ abhisambadhyate .
kim tarhi .
ārdhadhātukam abhisambadhyate : ārdhadhātukopadeśe yat akārāntam iti .
jabhāvaḥ ca na prayojayati .
hilope yogavibhāgaḥ kariṣyate .
ataḥ heḥ .
tataḥ utaḥ ca .
utaḥ ca heḥ luk bhavati iti .
tataḥ pratyayāt .
pratyayāt iti ubhayoḥ śeṣaḥ .
atha kimartham anunāsikalopaḥ hilopāllopayoḥ jabhāvaḥ ca iti ucyate na anunāsikalopajabhāvau allopahilopayoḥ iti eva ucyate .
saṅkhyātānudeśaḥ mā bhūt iti .
anunāsikalopaḥ hilope prayojayati .
maṇḍūki tābhiḥ āgahi .
rohitaḥ ca iha a gahi .
marudbhiḥ agne agahi .
samprasāraṇam avarṇalope .
samprasāraṇam avarṇalope prayojanam .
madhonaḥ paśya .
maghonā , maghone .
samprasāraṇe kṛte yasya iti lopaḥ prāpnoti .
asiddhatvāt na bhavati .
na etat asti prayojanam .
vakṣyati etat : maghavanśabdaḥ avyutpannam prātipadikam iti .
rebhāvaḥ āllope .
rebhāvaḥ āllope prayojanam .
kim svit garbham prathamam dadhre āpaḥ .
rebhāve kṛte ātaḥ lopaḥ iṭi ca iti ākāralopaḥ na prāpnoti .
asiddhatvāt bhavati .
etat api na asti prayojanam .
chāndasaḥ rebhāvaḥ liṭ ca chandasi sārvadhātukam api bhavati .
tatra sārvadhātukam apit ṅit bhavati iti ṅitvam .
śnābhyastayoḥ ātaḥ iti ākāralopaḥ bhavati .