Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.4.19.2
ccḥ-voḥ ś-ūḍḥ-anunāsike ca
Aṣṭādhyāyī 6.4.19
Vṛtti Patañjali

atha kṅidgrahaṇam anuvartate uta aho na .

kim ca ataḥ .

śūṭtve kṅidadhikāraḥ cet chaḥ ṣatvam .

śūṭtve kṅidadhikāraḥ cet chaḥ ṣatvam vaktavyam .

praṣṭā , praṣṭum , praṣṭavyam .

tukprasaṅgaḥ ca .

tuk ca prāpnoti .

nivṛtte api kṅidgrahaṇe avaśyam atra tugabhāvārthaḥ yatnaḥ kartavyaḥ .

antaraṅgatvāt hi tuk prāpnoti .

cchvoḥ iti sannipātagrahaṇam vijñāyate .

nanu evam api antyasya prāpnoti .

sannipātagrahaṇasāmarthyāt sarvasya bhaviṣyati .

evam api aṅgasya prāpnoti .

nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti evam aṅgasya na bhaviṣyati .

yadi evam utpucchayateḥ apratyayaḥ utpuṭ iti prāpnoti , utput iti ca iṣyate .

tathā vāñchateḥ apratyayaḥ vān , vāṃśau vāṃśaḥ iti na sidhyati .

yathālakṣaṇam aprayukte .

tatra tu etāvān viśeṣaḥ .

anuvartamāne kṅidgrahaṇe chaḥ ṣatvam vaktavyam tatra ca api sannipātagrahaṇam vijñeyam .

nivṛtte divaḥ ūḍbhāvaḥ .

nivṛtte divaḥ ūḍbhāvaḥ prāpnoti .

dyubhyām , dyubhiḥ .

astu .

katham dyubhyām , dyubhiḥ iti .

ūṭhi kṛte divaḥ ut iti uttvam bhaviṣyati .

na sidhyati .

āntaryataḥ dīrghasya dīrghaḥ prāpnoti .

tadartham taparaḥ kṛtaḥ .

evamartham taparaḥ kriyate .

kva punaḥ kṅidgrahaṇam prakṛtam .

anunāsikasya kvijhaloḥ kṅiti iti .

yadi tat anuvartate ajjhanagamām sani kvijhaloḥ ca iti kvijhaloḥ api dīrghatvam prāpnoti .

jhali tāvat na doṣaḥ .

sanam jhalgrahaṇena viśeṣayiṣyāmaḥ .

sani jhalādau iti .

kvau api ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na anena kvau dīrghatvam bhavati iti yat ayam kvibvacipracchyāyatastukaṭaprujuśrīṇām dīrghaḥ asamprasāram ca iti dīrghatvam śāsti .