Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.3.25.2
anaṅ ṛto dvandve
Aṣṭādhyāyī 6.3.25
Vṛtti Patañjali

katham punaḥ idam vijñāyate : ṛkārāntānām yaḥ dvandvaḥ iti āhosvit dvandve ṛkārasya iti .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

ṛkārāntānām dvandve putre upasaṅkhyānam .

ṛkārāntānām dvandve putre upasaṅkhyānam kartavyam .

pitāputrau .

kāryī ca anirdiṣṭaḥ .

kāryī ca anirdiṣṭaḥ bhavati .

ṛkārāntānām dvandve na jñāyate kasya ānaṅā bhavitavyam iti .

astu tarhi dvande ṛkārasya iti .

aviśeṣeṇa pitṛpitāmahādiṣu atiprasaṅgaḥ .

aviśeṣeṇa pitṛpitāmahādiṣu atiprasaṅgaḥ bhavati .

pitṛpitāmahau iti .

astu tarhi ṛkārāntānām yaḥ dvandvaḥ iti .

nanu ca uktam ṛkārāntānām dvandve putre upasaṅkhyānam iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

putragrahaṇam api prakṛtam anuvartate .

kva prakṛtam .

putre anyatarasyām iti .

yadi tat anuvartate vibhāṣā svasṛpatyoḥ putre ca iti putre api vibhāṣā prāpnoti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

sambandham anuvartiṣyate .

ṣaṣṭhyāḥ ākrośe .

putre anyatarasyām ṣaṣṭhyāḥ ākrośe .

ṛtaḥ vidyāyonisambandhebhyaḥ putre anyatarasyām ṣaṣṭhyāḥ ākrośe .

vibhāṣā svasṛpatyoḥ putre anyatarasyām ṣaṣṭhyāḥ ākrośe .

ānaṅ ṛtaḥ dvandve .

putragrahaṇam anuvartate .

ṣaṣṭhyāḥ ākrośe iti nivṛttam .

yat api ucyate kāryī ca anirdiṣṭaḥ iti .

kāryī ca nirdiṣṭaḥ .

katham .

uttarapade iti vartate .

ṅit ca ayam kriyate .

saḥ antareṇa api kāryinirdeśam ṛkārāntasya eva bhaviṣyati .

putre tarhi kāryī anirdiṣṭaḥ .

putre ca kāryī nirdiṣṭaḥ .

katham .

ṛkāragrahaṇam api prakṛtam anuvartate .

kva prakṛtam .

ṛtaḥ vidyāyonisambandhebhyaḥ .

tat vai pañcamīnirdiṣṭam ṣaṣṭhīnirdiṣṭena ca iha arthaḥ .

putre iti eṣā saptamī ṛtaḥ iti pañcamyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati tasmin iti nirdiṣṭe pūrvasya iti .