Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.2.197
dvi-tribhyāṃ pād-dan-mūrdhasu bahuvrīhau
Aṣṭādhyāyī 6.2.197
Vṛtti Patañjali

kim idam dvitribhyām mūrdhani akārāntagrahaṇam āhosvit nakārāntagrahaṇam .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

dvitribhyām mūrdhani akārāntagrahaṇam cet nakārāntasya upasaṅkhyānam .

dvitribhyām mūrdhani akārāntagrahaṇam cet nakārāntasya upasaṅkhyānam kartavyam .

dvimūrdhā trimūrdhā .

astu tarhi nakārāntagrahaṇam .

nakārānte akārāntasya .

nakārānte akārāntasya upasaṅkhyānam kartavyam .

dvimūrdhaḥ , trimūrdhaḥ .

udāttalopāt siddham .

astu tarhi nakārāntagrahaṇam .

antodāttatve kṛte lopaḥ udāttanivṛttisvareṇa siddham .

idam iha sampradhāryam .

antodāttatvam kriyatām lopaḥ iti kim atra kartavyam .

paratvāt lopaḥ .

evam tarhi idam iha sampradhāryam .

antodāttatvam kriyatām samāsāntaḥ iti kim atra kartavyam .

paratvāt antodāttatvam .

nityaḥ samāsāntaḥ .

kṛte api antodāttatve prāpnoti akṛte api .

antodāttatvam api nityam .

kṛte api samāsānte prāpnoti akṛte api .

anityam antodāttatvam .

na hi kṛte samāsānte prāpnoti .

paratvāt lopena bhavitavyam .

yasya ca lakṣaṇāntareṇa nimittam vihanyate na tat anityam .

na ca samāsāntaḥ eva antodāttatvasya nimittam hanti .

avaśyam lakṣaṇāntaram lopaḥ pratīkṣyaḥ .

ubhayoḥ nityayoḥ paratvāt antodāttatvam .

antodāttatve kṛte samāsāntaḥ , ṭilopaḥ .

ṭilope kṛte udāttanivṛttisvareṇa siddham .

yuktam punaḥ idam vicārayitum .

nan u anena asandigdhena nakārāntasya grahaṇena bhavitavyam yāvatā mūrdhasu iti ucyate .

yadi hi akārāntasya grahaṇam syāt mūrdheṣu iti brūyāt .

sā eṣā samāsāntārthā vicāraṇā .

evam tarhi jñāpayati ācāryaḥ .

vibhāṣā samāsāntaḥ bhavati iti .