Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.1.158.4
anudāttaṃ padam ekavarjam
Aṣṭādhyāyī 6.1.158
Vṛtti Patañjali

satiśiṣṭasvarabalīyastvam ca .

satiśiṣṭasvaraḥ balīyān bhavati iti vaktavyam .

tat ca anekapratyayasamāsārtham .

tat ca avaśyam satiśiṣṭasvarabalīyastvam vaktavyam .

kim prayojanam .

anekapratyayārtham anekasamāsārtham ca .

anekapratyayārtham tāvat .

aupagavaḥ .

prakṛtisvaram aṇsvaraḥ bādhate .

aupagavatvam .

tvasvaraḥ aṇsvaram bādhate .

aupagavatvakam .

tvasvaram kasvaraḥ bādhate .

anekasamāsārtham .

rājapuruṣaḥ , rājapuruṣaputraḥ , rājapuruṣaputrapuruṣaḥ .

yadi satiśiṣṭasvarabalīyastvam ucyate syādisvaraḥ sārvadhātukasvaram bādheta .

sunutaḥ , cinutaḥ .

syādisvarāprasaṅgaḥ ca tāseḥ parasya anudāttavacanāt .

syādisvarasya ca aprasaṅgaḥ .

kutaḥ .

tāseḥ parasya anudāttavacanāt .

yat ayam tāseḥ parasya lasārvadhātukasya anudāttatvam śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ satiśiṣṭaḥ api vikaraṇasvaraḥ lasārvadhātukasvaram na bādhate .

śāstraparavipratiṣedhāniyamāt vā śabdavipratiṣedhāt siddham .

atha vā śāstraparavipratiṣedhe na sarvam iṣṭam saṅgṛhītam bhavati iti kṛtvā śabdavipratiṣedhaḥ vijñāsyate .

yadi śabdavipratiṣedhaḥ bhavati kāmyādayaḥ citaḥ kartavyāḥ .

putrakāmyati , gopāyati , ṛtīyate .

śabdavipratiṣedhaḥ nāma bhavati yatra ubhayoḥ yugapatprasaṅgaḥ na ca kāmyādiṣu yugapatprasaṅgaḥ .

vibhaktisvarāt nañsvaraḥ balīyān .

vibhaktisvarāt nañsvaraḥ balīyān iti vaktavyam .

vibhaktisvarasya avakāśaḥ .

tisraḥ tiṣṭhanti .

nañsvarasya avakāśaḥ .

abrāhmaṇaḥ , avṛṣalaḥ .

iha ubhayam prāpnoti .

atisraḥ .

nañsvaraḥ bhavati .

vibhaktinimittasvarāt ca .

vibhaktinimittasvarāt ca nañsvaraḥ balīyān iti vaktavyam .

vibhaktinimittasvarasya avakāśaḥ .

catvāraḥ , anaḍvāhaḥ .

nañsvarasya saḥ eva .

iha ubhayam prāpnoti .

acatvāraḥ .

ananaḍvāhaḥ .

yat ca upapadam kṛti nañ .

yat ca upapadam kṛti nañ tasya svaraḥ balīyān iti vaktavyam .

akaraṇiḥ hi te vṛṣala .

sahanirdiṣṭasya ca .

sahanirdiṣṭasya ca nañaḥ svaraḥ balīyān iti vaktavyam .

avyathī .