Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.1.71
hrasvasya piti kṛti tuk
Aṣṭādhyāyī 6.1.71
Vṛtti Patañjali

tuki pūrvānte napuṃsakopasarjanahrasvatvam dvigusvaraḥ ca .

tuki pūrvānte napuṃsakopasarjanahrasvatvam dvigusvaraḥ ca na sidhyati .

ārāśastri chatram , dhānāśaṣkuli chatram .

niṣkauśāmbi chatram , nirvārāṇasi chatram .

pañcāratni chatram , daśāratni chatram .

tuke kṛte anantyatvāt ete vidhayaḥ na prāpnuvanti .

na vā bahiraṅgalakṣaṇatvāt .

na vā eṣaḥ doṣaḥ .

kim kāraṇam .

bahiraṅgalakṣaṇatvāt .

bahiraṅgalakṣaṇaḥ tuk .

antaraṅgāḥ ete vidhayaḥ .

asiddham bahiraṅgam antaraṅge .

idam tarhi grāmaṇiputraḥ , senāniputraḥ iti hrasvatve kṛte tuk prāpnoti .

grāmaṇiputrādiṣu ca aprāptiḥ .

grāmaṇiputrādiṣu ca aprāptiḥ .

kim kāraṇam .

bahiraṅgalakṣaṇatvāt eva .

atha vā parādiḥ kariṣyate .

parādau saṃyogādeḥ iti atiprasaṅgaḥ .

parādau saṃyogādeḥ iti atiprasaṅgaḥ bhavati .

apacchāyāt .

vā anyasya saṃyogādeḥ iti etvam prasajyeta .

vilopavacanam ca .

veḥ ca lopaḥ vaktavyaḥ .

agnicit , somasut .

apṛktasya iti veḥ lopaḥ na prāpnoti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

apṛktagrahaṇam na kariṣyate .

yadi na kriyate darviḥ , jāgṛviḥ , atra api prāpnoti .

anunāsikaparasya viśabdasya grahaṇam śuddhaparaḥ ca atra viśabdaḥ .

evam api satukkasya lopaḥ prāpnoti .

nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti evam na bhaviṣyati .

iṭpratiṣedhaḥ ca .

iṭpratiṣedhaḥ ca vaktavyaḥ .

parītat .

satukkasya valādilakṣaṇaḥ iṭ prasajyeta .

evam tarhi abhaktaḥ .

abhakte svaraḥ .

yadi abhaktaḥ tarhi svare doṣaḥ bhavati .

dadhi chādayati , madhu chādayati .

tiṅ atiṅaḥ iti nighātaḥ na prāpnoti .

nanu ca tuk eva atiṅ .

na tukaḥ parasya nighātaḥ prāpnoti .

kim kāraṇam .

nañivayuktam anyasadṛśādhikaraṇe .

tathā hi arthagatiḥ .

nañyukte ivayukte vā anyasmin tatsadṛśe kāryam vijñāyate .

tathā hi arthaḥ gamyate .

tat yathā .

abrāhmaṇam ānaya iti ukte brāhmaṇasadṛśam eva ānayati .

na asau loṣṭam ānīya kṛtī bhavati .

evam iha api atiṅ iti tiṅpratiṣedhāt anyasmāt atiṅaḥ tiṅsadṛśāt kāryam vijñāsyate .

kim ca anyat atiṅ tiṅsadṛśam .

padam .