Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.1.61
ye ca taddhite
Aṣṭādhyāyī 6.1.61
Vṛtti Patañjali

ye ca taddhite śirasaḥ ādeśārtham .

ye ca taddhite iti atra śirasaḥ grahaṇam kartavyam .

kim prayojanam .ādeśārtham .

ādeśaḥ yathā vijñāyeta .

prakṛtyantaram mā vijñāyi .

kim ca syāt .

yakārādau taddhite askārāntasya śravaṇam prasajyeta .

śīrṣaṇyaḥ hi mukhyaḥ bhavati .

śīrṣaṇyaḥ kharaḥ .

vā keśeṣu .

vā keśeṣu śirasaḥ śīrṣanbhāvaḥ vaktavyaḥ .

śīrṣaṇyāḥ keśāḥ , śirasyāḥ .

aci śīrṣaḥ .

aci parataḥ śirasaḥ śīrṣabhāvaḥ vaktavyaḥ .

hāstiśīrṣiḥ , sthaulyaśīrṣiḥ, pailuśīrṣiḥ .

chandasi ca .

chandasi ca śirasaḥ śīrṣabhāvaḥ vaktavyaḥ .

dve śīrṣe .

iha hāstiśīrṣyā pailuśīrṣyā iti śirasaḥ grahaṇena grahaṇāt śīrṣanbhāvaḥ prāpnoti .

astu .

naḥ taddhite iti ṭilopaḥ bhaviṣyati .

na sidhyati .

ye ca abhāvakarmaṇoḥ iti prakṛtibhāvaḥ prasajyeta .

yadi punaḥ ye aci taddhite iti ucyeta .

kim kṛtam bhavati .

iñi śīrṣanbhāve kṛte ṭilopena siddham .

na evam śakyam .

iha hi sthūlaśirasaḥ idam sthaulaśīrṣam iti anaṇi iti prakṛtibhāvaḥ prasajyeta .

tasmāt na evam śakyam .

na cet evam śirasaḥ grahaṇena grahaṇāt śīrṣanbhāvaḥ prāpnoti .

pākṣikaḥ eṣaḥ doṣaḥ .

katarasmin pakṣe .

ṣyaṅvidhau dvaitam bhavati .

aṇiñoḥ vā ādeśaḥ ṣyaṅ aṇiñbhyām vā paraḥ iti .

tat yadā tāvad aṇiñoḥ ādeśaḥ tadā eṣaḥ doṣaḥ .

yadā hi aṇiñbhyām paraḥ na tadā doṣaḥ bhavati aṇiñbhyām vyavahitatvāt .