Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 6 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 6.1.16
grahi-jyā-vayi-vyadhi-vaṣṭi-vicati-vṛścati-pṛcchati-bhṛjjatīnāṃ ṅiti ca
Aṣṭādhyāyī 6.1.16
Vṛtti Patañjali

vayigrahaṇam kimartham na veñ yajādiṣu paṭhyate veñaḥ ca vayiḥ ādeśaḥ kriyate tatra yajādīnām kiti iti eva siddham .

tatra etat syāt .

ṅidarthaḥ ayam ārambhaḥ iti .

tat ca na .

liṭi ayam ādeśaḥ liṭ ca kit eva .

ataḥ uttaram paṭhati .

vayigrahaṇam veñaḥ pratiṣedhāt .

vayigrahaṇam kriyate veñaḥ pratiṣedhāt .

veñaḥ liṭi pratiṣedham vakṣyati .

saḥ vayeḥ mā bhūt iti .

yathā eva hi veñgrahaṇāt vidhiḥ prārthyate evam pratiṣedhaḥ api prāpnoti .

na vā yakārapratiṣedhaḥ jñāpakaḥ apratiṣedhasya .

na vā eṣaḥ doṣaḥ .

kim kāraṇam .

yat ayam liṭi vayaḥ yaḥ iti vayeḥ yakārasya samprasāraṇapratiṣedham śāsti tat jñāpati ācāryaḥ na veñgrahaṇāt samprasāraṇapratiṣedhaḥ bhavati iti .

na etat asti jñāpakam .

piti abhyāsārtham etat syāt .

vayeḥ pitsu vacaneṣu abhyāsasya yakārasya samprasāraṇam mā bhūt iti .

nanu ca veñgrahaṇāt vayeḥ pitsu api vacaneṣu abhyāsayakārasya samprasāraṇapratiṣedhaḥ siddhaḥ .

na sidhyati .

kim kāraṇam .

kiti iti tatra anuvartate .

evam api vayeḥ pitsu api vacaneṣu abhyāsayakārasya samprasāraṇam na prāpnoti .

kim kāraṇam .

halādiśeṣeṇa bādhyate .

na atra halādiśeṣaḥ prāpnoti .

kim kāraṇam .

vakṣyati hi etat abhyāsasamprasāraṇam halādiśeṣāt vipratiṣedhena iti .

saḥ eṣaḥ vayeḥ yakārasya samprasāraṇapratiṣedhaḥ piti abhyāsārthaḥ na jñāpakārthaḥ bhavati .

piti abhyāsārtham iti cet na aviśiṣṭatvāt .

piti abhyāsārtham iti cet tat na .

kim kāraṇam .

aviśiṣṭatvāt .

aviśeṣeṇa pratiṣedhaḥ .

nivṛttam tatra kiti iti .

ātaḥ ca aviśeṣeṇa .

veñaḥ api hi pitsu vacaneṣu abhyāsasya samprasāraṇam na iṣyate .

vavau vavitha iti .

vikṛtigrahaṇam khalu api pratiṣedhe kriyate na ca vikṛtiḥ prakṛtim gṛhṇāti .