kim iyam ṣaṣṭhī āhosvit saptamī .
kutaḥ sandehaḥ .
samānaḥ nirdeśaḥ .
kim ca ataḥ .
yadi ṣaṣṭhī sanyaṅantasya dvirvacanena bhavitavyam .
atha saptamī sanyaṅoḥ parataḥ pūrvasya dvirvacanam .
kaḥ ca atra viśeṣaḥ .
sanyaṅoḥ parataḥ iti cet iṭaḥ dvirvacanam parāditvāt .
sanyaṅoḥ parataḥ iti cet iṭaḥ dvirvacanam kartavyam .
aṭiṭiṣati .
aśiśiṣati .
kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .
parāditvāt .
iṭ parādiḥ .
hanteḥ ca īṭaḥ .
hanteḥ ca īṭaḥ dvirvacanam kartavyam .
jeghnīyate .
nanu ca yasya api sanyaṅantasya dvirvacanam tasya api sthānivadbhāvaprasaṅgaḥ .
īṭi sthānivadbhāvāt īṭaḥ dvirvacanam na prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
dvirvacananimitte aci sthānivat iti ucyate na ca asau dvirvacananimittam .
yasmin api dvirvacanam yasya api dvirvacanam sarvaḥ asau dvirvacananimittam .
tasmāt īṭaḥ dvirvacanam .
tasmāt ubhābhyām īṭaḥ dvirvacanam kartavyam .
yaḥ ca ubhayoḥ doṣaḥ na tam ekaḥ codyaḥ bhavati .
ekācaḥ upadeśe anudāttāt iti upadeśavacanam udāttaviśeṣaṇam cet sanaḥ iṭpratiṣedhaḥ .
ekācaḥ upadeśe anudāttāt iti upadeśavacanam udāttaviśeṣaṇam cet sanaḥ iṭpratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
bibhitsati .
cicchitsati .
dvirvacane kṛte upadeśe anudāttāt ekācaḥ śrūyamāṇāt iti iṭpratiṣedhaḥ na prāpnoti .
astu tarhi sanyaṅantasya .
sanyaṅantasya iti cet aśeḥ sani aniṭaḥ .
sanyaṅantasya iti cet aśeḥ sani aniṭaḥ dvirvacanam vaktavyam .
iyakṣamāṇāḥ bhṛgubhiḥ sajoṣāḥ .
yasya api sanyaṅoḥ parataḥ dvirvacanam tena api atra avaśyam iḍabhāve yatnaḥ kartavyaḥ .
kim kāraṇam .
aśeḥ hi pratipadam iṭ vidhīyate smipūṅrañjvaśām sani iti .
tena eva dvitīyadvirvacanam api na bhaviṣyati .
atha vā na etat aśeḥ rūpam .
yajeḥ eṣaḥ chāndasaḥ varṇalopaḥ .
tat yathā tubhya idam agne .
tubhyam idam agne iti prāpte .
ambānām carum .
nāmbānām carum iti prāpte .
āvyādhinīḥ ugaṇāḥ .
sugaṇāḥ iti prāpte .
iṣkartaram adhvarasya .
niṣkartāram iti prāpte .
śivā udrasya bheṣajī .
śivā rudrasya bheṣajī iti prāpte .
aśyarthaḥ vai gamyate .
kaḥ punaḥ aśeḥ arthaḥ .
aśnotiḥ vyaptikarmā .
yajiḥ api aśyarthe vartate .
katham punaḥ anyaḥ nāma anyasya arthe vartate .
bahvarthāḥ api dhātavaḥ bhavanti iti .
tat yathā .
vapiḥ prakiraṇe dṛṣṭaḥ chedane ca api vartate .
keśān vapati iti .
īḍiḥ studicodanāyācñāsu dṛṣṭaḥ īraṇe ca api vartate .
agniḥ vai itaḥ vṛṣṭim īṭṭe .
marutaḥ amutaḥ cyāvayanti .
karotiḥ ayam abhūtaprādurbhāve dṛṣṭaḥ nirmalīkaraṇe ca api vartate .
pṛṣṭham kuru .
pādau kuru .
unmṛdāna iti gamyate .
nikṣepaṇe ca api dṛśyate .
kaṭe kuru .
ghaṭe kuru .
aśmānam itaḥ kuru .
sthāpaya iti gamyate .
evam tarhi
dīrghakutvaprasāraṇaṣatvam adhikasya dvirvacanāt .
dīrghatvam dvirvacanādhikasya na sidhyati .
cicīṣati .
tuṣṭūṣati .
samudāyasya samudāyaḥ ādeśaḥ .
tatra sampramugdhatvāt prakṛtipratyayasya naṣṭaḥ san bhavati .
tatra ajantānām sani iti dīrghatvam na prāpnoti .
idam iha sampradhāryam dīrghatvam kriyatām dvirvacanam iti kim atra kartavyam .
paratvāt dīrghatvam .
nityam dvirvacanam .
kṛte api dīrghatve prāpnoti akṛte api prāpnoti .
dīrghatvam api nityam .
kṛte api dvirvacane prāpnoti akṛte api prāpnoti .
anityam dīrghatvam .
na hi kṛte dvirvacane prāpnoti .
kim kāraṇam .
samudāyasya samudāyaḥ ādeśaḥ .
tatra sampramugdhatvāt prakṛtipratyayasya ajantatā na asti iti dīrghatvam na prāpnoti .
dvirvacanam api anityam .
anyasya kṛte dīrghatve prāpnoti anyasya akṛte .
śabdāntarasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati .
ubhayoḥ anityayoḥ paratvāt dīrghatvam .
yat tarhi na akṛte dvirvacane dīrghatvam tat na sidhyati .
juhūṣati iti .
kutvam dvirvacanādhikasya na sidhyati .
jighāṃsati .
jaṅghanyate .
kim kāraṇam .
samudāyasya samudāyaḥ ādeśaḥ .
tatra sampramugdhatvāt prakṛtipratyayasya naṣṭaḥ hantiḥ bhavati .
tatra abhyāsāt hantihakārasya iti kutvam na sidhyati .
samprasāraṇam ca dvirvacanādhikasya na sidhyati .
juhūṣati. johūyate .
samudāyasya samudāyaḥ ādeśaḥ .
tatra sampramugdhatvāt prakṛtipratyayasya naṣṭaḥ havayatiḥ bhavati .
tatra hvaḥ samprasāraṇam abhyastasya iti samprasāraṇam na prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
vakṣyati hi etat hvaḥ abhyastanimittasya iti .
yāvatā ca idānīm hvaḥ abhyastanimittasya iti ucyate saḥ api adoṣaḥ bhavati yat uktam yat tarhi na akṛte dvirvacane dīrghatvam tat na sidhyati iti .
ṣatvam ca dvirvacanādhikasya na sidhyati .
pipakṣati .
yiyakṣati .
samudāyasya samudāyaḥ ādeśaḥ .
tatra sampramugdhatvāt prakṛtipratyayasya naṣṭaḥ san bhavati .
tatra iṇkubhyām uttarasya pratyayasakārasya iti ṣatvam na prāpoti .
idam iha sampradhāryam dvirvacanam kriyatām ṣatvam iti kim atra kartavyam .
paratvāt ṣatvam .
pūrvatrāsiddhe ṣatvam siddhāsiddhayoḥ ca na asti sampradhāraṇā .
ābṛdhyoḥ ca abhyastavidhipratiṣedhaḥ .
ābṛdhyoḥ ca abhyastāśrayaḥ vidhiḥ prāpnoti .
saḥ pratiṣedhyaḥ .
īpsati .
īrtsati .
īpsan .
īrtsan .
aipsan .
airtsan .
kim ca syāt .
adbhāvaḥ numpratiṣedhaḥ jusbhāvaḥ iti ete vidhayaḥ prasajyeran .
na eṣaḥ doṣaḥ .
uktāḥ atra parihārāḥ .
saṅāśraye ca samudāyasya samudāyādeśatvāt jhalāśraye ca avyapadeśaḥ āmiśratvāt .
saṅāśraye ca kārye samudāyasya samudāyādeśatvāt jhalāśraye ca avyapadeśaḥ .
kim kāraṇam .
āmiśratvāt .
āmiśrībhūtam idam bhavati .
tat yathā .
kṣīrodake sampṛkte .
āmiśratvāt na jñāyate kiyat kṣīram kiyat udakam iti .
kasmin avakāśe kṣīram kasmin avakāśe udakam iti .
evam iha api āmiśratvāt na jñāyate kā prakṛtiḥ kaḥ pratyayaḥ kasmin avakāśe prakṛtiḥ kasmin avakāśe pratyayaḥ iti .
tatra kaḥ doṣaḥ .
saṅi jhali iti kutvādīni na sidhyanti .
idam iha sampradhāryam dvirvacanam kriyatām kutvādīni iti kim atra kartavyam .
paratvāt kutvādīni .
pūrvatrāsiddhe kutvādīni siddhāsiddhayoḥ ca na asti sampradhāraṇā .
evam tarhi pūrvatrāsiddhīyam advirvacane iti vaktavyam. tat ca avaśyam vaktavyam .
vibhāṣitāḥ prayojayanti .
drogdhā drogdhā .
droḍhā droḍhā .
yāvatā ca idānīm pūrvatrāsiddhīyam advirvacane iti ucyate saḥ api adoṣaḥ bhavati yat uktam ṣatvam na sidhyati .
iha sthāne dvirvacane ṇilopaḥ aparihṛtaḥ .
sanyaṅoḥ parataḥ dvirvacane iṭaḥ dvirvacanam vaktavyam .
sanyaṅantasya dvirvacane hanteḥ kutvam aparihṛtam .
tatra sanyaṅantasya dvirvacanam dviḥprayogaḥ ca iti eṣaḥ pakṣaḥ nirdoṣaḥ .
tatra idam aparihṛtam sanaḥ iṭaḥ pratiṣedhaḥ iti .
etasya api parihāram vakṣyati ubhayaviśeṣaṇatvāt siddham iti .
katham jeghnīyate .
vakṣyati etat yaṅprakaraṇe hanteḥ hiṃsāyām ghnī iti .