Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 5 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 5.3.74
kutsite
Aṣṭādhyāyī 5.3.74
Vṛtti Patañjali

iha kutsitakaḥ anukampitakaḥ iti svaśabdena uktatvāt tasya arthasya pratyayaḥ na prāpnoti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

kutsitasya anukampāyām bhaviṣyati anukampitasya kutsāyām .

atha vā

svārtham abhidhāyaḥ śabdaḥ nirapekṣaḥ dravyam āha samavetam .

samavetasya ca vacane liṅgam vacanam vibhaktim ca .

abhidhāya tān viśeṣān apekṣamāṇaḥ ca kṛtsnamātmānam priyakutsanādiṣu punaḥ pravartate asau vibhaktyantaḥ .

katham punaḥ idam vijñāyate : kutsitādīnām arthe iti āhosvit kutsitādisamānādhikaraṇāt iti .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

kutsidādīnām arthe cet liṅgavacanānupapattiḥ .

kutsidādīnām arthe cet liṅgavacanayoḥ anupapattiḥ .

paṭukam .

paṭukā .

paṭukaḥ .

paṭukau .

paṭukāḥ iti .

ekaḥ ayam arthaḥ kutsitam nāma .

tasya ekatvāt ekavacanam eva prāpnoti .

asti tarhi kutsitādisamānādhikaraṇāt iti .

kutsidādisamānādhikaraṇāt iti cet atiprasaṅgaḥ yathā ṭābādiṣu .

kutsidādisamānādhikaraṇāt iti cet atiprasaṅgaḥ bhavati yathā ṭābādiṣu .

katham ca ṭābādiṣu .

uktam tatra strīsamānādhikaraṇāt iti cet bhūtādiṣu atiprasaṅgaḥ iti .

evam iha api kutsidādisamānādhikaraṇāt iti cet atiprasaṅgaḥ bhavati .

idam ghṛtakam .

idam tailakam .

idamśabdāt api prāpnoti .

siddham tu yena kutsitādivacanam tadyuktāt svārthe pratyayavidhānāt .

siddham etat .

katham .

yena kutsitādayaḥ arthāḥ gamyante tadyuktāt svārthe pratyayaḥ bhavati iti vaktavyam .

sidhyati .

sūtram tarhi bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam kutsidādīnām arthe cet liṅgavacanānupapattiḥ iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

na ayam pratyayārthaḥ .

kim tarhi prakṛtyarthaviśeṣaṇam etat .

kutsitādiṣu yat prātipadikam vartate tasmāt kādayaḥ bhavanti .

kasmin arthe .

svārthe .

svāṛthikāḥ ca prakṛtitaḥ liṅgavacanāni anuvartante .