Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 5 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 5.3.28
dikṣiṇa-uttarābhyām atasuc
Aṣṭādhyāyī 5.3.28
Vṛtti Patañjali

kimartham atasuc kriyate na tasuc eva kriyate .

tatra ayam api arthaḥ .

svarārthaḥ cakāraḥ na kartavyaḥ bhavati .

pratyayasvareṇa eva siddham .

kā rūpasiddhiḥ : dakṣiṇataḥ grāmasya .

uttarataḥ grāmasya .

dakṣiṇottaraśabdau akārāntau .

tasuśabdaḥ pratyayaḥ .

bhavet siddham yadā akārāntau .

yatu tu khalu ākārāntau tadā na sidhyati .

tadā api siddham .

katham .

puṃvadbhāvena .

katham puṃvadbhāvaḥ .

tasilādiṣu ā kṛtvasucaḥ iti .

na sidhyati .

bhāṣitapuṃskasya puṃvadbhāvaḥ na ca etau bhāṣitapuṃskau .

nanu ca bho dakṣiṇaśabdaḥ uttaraśabdaḥ ca puṃsi bhāṣyete .

samānāyām ākṛtau yat bhāṣitapuṃskam iti ucyate ākṛtyantare ca etau bhāṣitapuṃskau .

dakṣiṇā uttarā iti dikśabdau .

dakṣiṇaḥ uttaraḥ iti vyavasthāśabdau .

yadi punaḥ dikśabdāḥ api vyavasthāśabdāḥ syuḥ .

katham yāni digapadiṣṭāni kāryāṇi .

diśaḥ yadā vyavasthām vakṣyanti .

yadi tari yaḥ yaḥ diśi vartate saḥ saḥ dikśabdaḥ ramaṇīyādiṣu atiprasaṅgaḥ bhavati .

ramaṇīyā dik śobhanā dik iti .

atha matam etat diśi dṛṣṭaḥ digdṛṣṭaḥ digdṛṣṭaḥ śabdaḥ dikśabdaḥ diśam yaḥ na vyabhicarati iti ramaṇīyādiṣu atiprasaṅgaḥ na bhavati .

puṃvadbhāvaḥ tu prāpnoti .

evam tarhi sarvanāmnaḥ vṛttimātre puṃvadbhāvaḥ vaktavyaḥ dakṣiṇottarapūrvāṇām iti evamartham .

viśeṣaṇārtham tarhi .

kva viśeṣaṇārthena arthaḥ .

ṣaṣṭhī atasarthapratyayena iti .

ṣaṣṭhī tasarthapratyayene iti ucyamāne iha api syāt .

tataḥ grāmāt .

yataḥ grāmāt iti .