Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 5 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 5.2.4
vibhāṣā tila-māṣa-umā-bhaṅgā-aṇubhyaḥ
Aṣṭādhyāyī 5.2.4
Vṛtti Patañjali

tilādibhyaḥ khañ ca .

tilādibhyaḥ khañ ca iti vaktavyam .

tilyam .

tailīnam .

kimartham idam ucyate na yatā mukte dhānyānām bhavane kṣetre khañ iti eva siddham .

na sidhyati .

kim kāraṇam .

umābhaṅgayoḥ adhānyatvāt .

dhānyānām bhavane kṣetre khañ iti ucyate .

na ca umābhaṅge dhānye .

cameṣu yat paṭhyate tat dhānyam .

na ca ete tatra paṭhyete .

tat tarhi khañgrahaṇam kartavyam .

na kartavyam .

prakṛtam anuvartate .

kva prakṛtam .

dhānyānām bhavane kṣetre khañ iti .

yadi tat anuvartate vrīhiśālayoḥ ḍhak yavayavakaṣaṣṭikāt yat iti khañ ca iti khañ api prāpnoti .

sambandham anuvartiṣyate .

dhānyānām bhavane kṣetre khañ .

vrīhiśālayoḥ ḍhak bhavati .

dhānyānām bhavane kṣetre khañ .

yavayavakaṣaṣṭikāt yat bhavati .

dhānyānām bhavane kṣetre khañ bhavati .

vibhāṣā tilamāṣomābhaṅgaṇubhyaḥ .

bhavanekṣetregrahaṇam anuvartate .

dhānyānām iti nivṛttam .

atha vā maṇḍūkaplutayaḥ adhikārāḥ .

yathā maṇḍūkāḥ utplutya utplutya gacchanti tadvat adhikārāḥ .

atha vā anyavacanāt cakārākaraṇāt prakṛtāpavādaḥ vijñāyate yathā utsargeṇa prasaktasya apavādaḥ .

anyasya pratyayasya vacanāt cakārasya ca anukarṣaṇārthasya akaraṇāt prakṛtasya khañaḥ ḍhagyatau bādhakau bhaviṣyataḥ yathā utsargeṇa prasaktasya apavādaḥ bādhakaḥ bhavati .

atha vā etat jñāpayati anuvartante ca nāma vidhayaḥ na ca anuvartanāt eva bhavanti .

kim tarhi .

yatnāt bhavanti .

atha vā yatā mukte dhānyānām bhavane kṣetre khañ iti eva siddham .

nanu ca uktam .

na sidhyati .

kim kāraṇam .

umābhaṅgayoḥ adhānyatvāt iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

dhinoteḥ dhānyam .

ete ca api dhinutaḥ .

atha vā śaṇasaptadaśāni dhānyāni .