Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 5 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 5.1.121
na nañpūrvāt tatpuruṣād acatura-saṅgatal-avaṇa-vaṭa-budha-kata-rasa-lasebhyaḥ
Aṣṭādhyāyī 5.1.121
Vṛtti Patañjali

kasya ayam pratiṣedhaḥ .

tvataloḥ iti āha .

na etat asi prayojanam .

iṣyete nañpūrvāt tatpuruṣāt tvatalau : abrāhmaṇatvam abrāhmaṇatā iti .

ataḥ uttaram paṭhati .

na nañpūrvāt iti uttarasya pratiṣedhaḥ .

na nañpūrvāt iti uttarasya bhāvapratyayasya pratiṣedhaḥ kriyate .

na etat asti prayojanam .

parigaṇitābhyaḥ prakṛtibhyaḥ uttaraḥ bhāvapratyayaḥ vidhīyate .

na ca tatra kā cit nañpūrvā prakṛtiḥ gṛhyate .

tadantavidhinā prāpnoti .

grahaṇavatā prātipadikena tadantavidhiḥ pratiṣidhyate .

yatra tarhi tadantavidhiḥ asti .

patyantapurohitādibhyaḥ yak iti .

yadi etāvat prayojanam syāt tatra eva ayam brūyāt apatyantāt yak bhavati nañpūrvāt tatpuruṣāt iti .

evam tarhi jñāpayati ācārayaḥ uttaraḥ bhāvapratyayaḥ nañpūrvāt bahuvrīheḥ bhavati iti .

na iṣyate .

tvatalau eva iṣyete : avidyamānāḥ pṛthavaḥ asya apṛthuḥ , apṛthoḥ bhāvaḥ apṛthutvam apṛthutā iti .

evam tarhi jñāpayati ācārayaḥ uttaraḥ bhāvapratyayaḥ anyapūrvāt tatpuruṣāt bhavati iti .

na iṣyate .

tvatalau eva iṣyete : paramaḥ pṛthuḥ paramapṛthuḥ , paramapṛthoḥ bhāvaḥ paramapṛthutvam paramapṛthutā .

evam tarhi jñāpayati ācārayaḥ uttaraḥ bhāvapratyayaḥ sāpekṣāt bhavati iti .

kim etasya jñāpane prayojanam .

nañsamāsāt anyaḥ bhāvavacanaḥ svarottarapadavṛddhyartham iti uktam .

tat upapannam bhavati .

etat api na asti prayojanam .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati sarve ete taddhitāḥ sāpekṣāt bhavanti iti yat ayam nañaḥ guṇapratiṣedhe sampādyarhahitālamarthāḥ taddhitāḥ iti āha .