idam ayuktam vartate .
kim atra ayuktam .
yat tat tṛtīyāsamartham kriyā cet sā bhavati iti ucyate .
katham ca tṛtīyāsamartham nāma kriyā syāt .
na eṣaḥ doṣaḥ .
sarve ete śabdāḥ guṇasamudāyeṣu vartante .
brāhmaṇaḥ kṣatriyaḥ .
vaiśyaḥ śūdraḥ iti .
ātaḥ ca guṇasamudāye evam hi āha .
tapaḥ śrutam ca yoniḥ ca iti etad brāhmaṇakārakam .
tapaḥśtrutābhyām yaḥ hīnaḥ jātibrāhmaṇaḥ eva saḥ .
tathā gauraḥ śucyācāraḥ piṅgalaḥ kapilakeśaḥ iti etān api abhyantarān brāhmaṇe guṇan kurvanti .
samudāyeṣu ca śabdāḥ vṛttāḥ avayaveṣu api vartante .
tat yathā : pūrve pañcālāḥ , uttare pañcālāḥ , tailam bhuktam , ghṛtam bhuktam , śuklaḥ , nīlaḥ , kṛṣṇaḥ iti .
evam ayam brāhmaṇaśabdaya samudāye vṛttaḥ avayaveṣu api vartate .
yadi tarhi tṛtīyāsamartham viśeṣyate pratyayārthaḥ aviśeṣitaḥ bhavati .
tatra kaḥ doṣaḥ .
tṛtīyāsamarthāt kriyāvācinaḥ guṇatulye api pratyayaḥ syāt .
putreṇa tulyaḥ sthūlaḥ .
putreṇa tulyaḥ piṅgalaḥ .
astu tarhi pratyayārthaviśeṣaṇam .
yat tat tulyam kriyā cet sā bhavati iti .
evam api tṛtīyāsamartham aviśeṣitam bhavati .
tatra kaḥ doṣaḥ .
tṛtīyāsamarthāt akriyāvācinaḥ kriyātulye api pratyayaḥ prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
yat tat tulyam kriyā cet sā bhavati iti ucyate .
tulayā ca sammitam tulyam .
yadi ca tṛtīyāsamartham api kriyā pratyayārthaḥ api kriyā tataḥ tulayam bhavati .
atha vā punaḥ astu yat tat tṛtīyāsamartham kriyā cet sā bhavati iti eva .
nanu ca uktam pratyayārthaḥ aviśeṣitaḥ iti .
tatra kaḥ doṣaḥ .
tṛtīyāsamarthāt kriyāvācinaḥ guṇatulye api pratyayaḥ syāt .
putreṇa tulyaḥ sthūlaḥ .
putreṇa tulyaḥ piṅgalaḥ iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
yat tat tṛtīyāsamartham kriyā cet sā bhavati iti ucyate .
tulayā ca sammitam tulyam .
yadi ca tṛtīyāsamartham api kriyā pratyayārthaḥ api kriyā tataḥ tulayam bhavati .
kim punaḥ atra jyāyaḥ .
pratyayārthaviśeṣaṇam eva jyāyaḥ .
kutaḥ etat .
evam ca eva kṛtvā ācāryeṇa sūtram paṭhitam .
vatinā sāmānādhikaraṇyam kṛtam .
api ca vateḥ avyayeṣu pāṭhaḥ na kartavyaḥ bhavati .
kriyāyām ayam bhavan liṅgasaṅkhyābhyam na yokṣyate .