Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 4 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 4.3.156.2
krītavat praimāṇāt
Aṣṭādhyāyī 4.3.156
Vṛtti Patañjali

aṇaḥ vṛddhāt mayaṭ .

aṇaḥ vṛddhāt mayaṭ iti etat bhavati vipratiṣedhena .

aṇaḥ avakāśaḥ tittiḍīka taittiḍīkam .

mayaṭaḥ avakāśaḥ kāṣṭhamayam .

iha ubhayam prāpnoti .

śākamayam .

oḥ añaḥ anudāttādeḥ añaḥ ca mayaṭ bhavati vipratiṣedhena .

oḥ añaḥ avakāśaḥ āraḍavam .

mayaṭaḥ saḥ eva .

iha ubhayam prāpnoti .

dārumayam .

anudāttādeḥ añ bhavati iti asya avakāśaḥ kauvalam jaradvṛkṣa jāradvṛkṣam .

mayaṭaḥ saḥ eva .

iha ubhayam prāpnoti .

āmramayam .

mayaṭaḥ prāṇyañ vipratiṣedhena .

mayaṭaḥ prāṇyañ bhavati vipratiṣedhena .

prāṇyañaḥ avakāśaḥ gṛdhra gārdhram .

mayaṭaḥ saḥ eva .

iha ubhayam prāpnoti .

cāṣam bhāsam .

prāṇyañ bhavati vipratiṣedhena .

na vā anavakāśatvāt apavādaḥ mayaṭ .

na vā eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ yaḥ ayam añaḥ mayaṭaḥ ca .

kim kāraṇam .

anavakāśatvāt apavādaḥ mayaṭ .

anavakāśaḥ mayaṭ sāvakāśam añam bādhiṣyate .

saḥ katham anavakāśaḥ .

yadi anuvartante śaiṣikāḥ .

atha nivṛttāḥ śaiṣikāḥ vṛddham ādyudāttam mayaṭaḥ avakāśaḥ .

prāṇyañaḥ ca .

ayam ca api ayuktaḥ vipratiṣedhaḥ yaḥ ayam mayaṭaḥ prāṇyañaḥ ca .

kim kāraṇam .

anavakāśatvāt apavādaḥ mayaṭ iti eva .

anavakāśaḥ mayaṭ .

saḥ yathā eva oḥ añam anudāttādeḥ añam ca bādhate evam prāṇyañam api bādheta .

tasmāt mayaḍvidhāne prāṇipratiṣedhaḥ .

tasmāt mayaḍvidhāne prāṇibhyaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

saḥ tarhi vaktavyaḥ .

na vaktavyaḥ .

madhye apavādāḥ pūrvān vidhīn bādhante iti evam ayam mayaṭ oḥ añam anudāttādeḥ añam ca bādhiṣyate .

prāṇyañam na bādhiṣyate .

yadi etat asti madhye apavādāḥ purastāt apavādāḥ iti mā anuvṛtan śaiṣikāḥ .

purastāt apavādāḥ anantarān vidhīn bādhante iti evam ayam aṇ añam bādhiṣyate .

mayaṭam na bādhiṣyate .

anudāttādeḥ añaḥ prāṇyañ vipratiṣedhena .

anudāttādeḥ añaḥ prāṇyañ bhavati vipratiṣedhena .

anudāttādeḥ añ bhavati iti asya avakāśaḥ jaradvṛkṣa jāradvṛkṣam .

prāṇyañaḥ saḥ eva .

iha ubhayam prāpnoti .

kapota kāpotam .

prāṇyañ bhavati vipratiṣedhena .

kaḥ punaḥ atra viśeṣaḥ tena vā sati anena vā .

sāpavādakaḥ saḥ vidhiḥ .

ayam punaḥ nirapavādakaḥ .

yadi tena syāt iha na syāt .

śvāvidhaḥ vikāraḥ śauvāvidham .