kimartham idam ucyate .

vikārāvayavayoḥ vikārāvayavayuktatvāt mayaṭpratiṣedhārtham ñitaḥ ca tatpratyayāt añaḥ vidhānam .

vikāraḥ vikāreṇa yujyate avayavena avayavaḥ .

vikārāvayavayoḥ vikārāvayavayuktatvāt mayaṭ prāpnoti .

iṣyate ca añ eva syāt iti .

tat ca antareṇa yatnam na sidhyati iti mayaṭpratiṣedhārtham ñitaḥ ca tatpratyayāt añaḥ vidhānam .

evamartham idam ucyate .

na vā dṛṣṭaḥ hi avayave samudāyaśabdaḥ vikāre ca prakṛtiśabdaḥ tasmāt mayaḍabhāvaḥ .

na vā etat prayojanam asti .

kim kāraṇam .

dṛṣṭaḥ hi avayave samudāyaśabdaḥ .

tat yathā pūrve pañcālāḥ uttare pañcālāḥ tailam bhuktam ghṛtam bhuktam .

vikāre ca prakṛtiśabdaḥ dṛśyate .

tat yathā .

śālīn bhuṅkte mudgaiḥ .

śālīvikāram mudgavikāreṇa iti .

tasmāt mayaṭ ataḥ na bhaviṣyati .

na etat vivadāmahe .

avayave samudāyaśabdaḥ asti na asti iti vikāre vā prakṛtiśabdaḥ iti .

kim tarhi vikārāvayavaśabdaḥ api tu asti .

tataḥ utpattiḥ prāpnoti .

vikārāvayavaśabdāt prasaṅgaḥ iti cet na tena anabhidhānāt .

vikārāvayavaśabdāt prasaṅgaḥ iti cet tat na .

kim kāraṇam .

tena anabhidhānāt .

na hi vikārāvayavaśabdāt utpadyamānena pratyayena arthasya abhidhānam syāt .

anabhidhānāt tataḥ utapattiḥ na bhaviṣyati .

tat ca avaśyam anabhidhānam āśrayitavyam .

abhidhāne hi anyataḥ api mayaṭprasaṅgaḥ .

abhidhāne hi sati anyataḥ api mayaṭ prasajyeta : bailvasya vikāraḥ iti .

tasmāt tatpratyayāntāt lugvacanam .

tasmāt tatpratyayāntāt luk vaktavyaḥ .

yadi luk ucyate katham gaumayam bhasma drauvayam mānam kāpitthaḥ rasaḥ iti .

anyatra gomayāt druvayāt phalāt ca luk vaktavyaḥ .

iha tarhi auṣṭrakī añantāt iti īkāraḥ na prāpnoti .

iṣṭam eva etat saṅgṛhītam .

auṣṭrikā iti eva bhavitavyam .

evam hi saunāgāḥ paṭhanti .

vuñaḥ ca añ kṛtaprasaṅgaḥ iti .

iha tarhi pālāśī samit iti anupasarjanalakṣaṇaḥ īkāraḥ na prāpnoti .

mā bhūt evam añ yaḥ anuparsarjanam iti .

añantāt anupasarjanāt iti evam bhaviṣyati .

na evam śakyam .

iha hi doṣaḥ syāt .

kāśakṛtsninā proktā mīmāṃsā kāśakṛtsnī tām adhīte kāśakṛtsnā brāhmaṇī iti .

aṇantāt iti īkāraḥ prasajyeta .

tasmāt astu na tena anabhibhānāt iti eva .

iha tarhi kāpotaḥ rasaḥ it prāṇiśabdaḥ na upapadyate .

na eṣaḥ doṣaḥ .

idam tāvat ayam praṣṭavyaḥ .

atha yaḥ asau ādyaḥ kapotaḥ salomakaḥ sapakṣaḥ na ca samprati praṇiti katham tatra prāṇiśabdaḥ vartate iti .

atha matam etat prakṛtyanvayāḥ vikārāḥ bhavanti iti iha api na doṣaḥ bhavati .