Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 4 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 4.3.140
anudātta-ādeś ca
Aṣṭādhyāyī 4.3.140
Vṛtti Patañjali

anudāttādeḥ añaḥ vidhāne ādyudāttāt ṅīṣaḥ upasaṅkhyānam .

anudāttādeḥ añaḥ vidhāne ādyudāttāt ṅīṣaḥ upasaṅkhyānam kartavyam .

kuvalī kauvalam badarī bādaram .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

nighāte kṛte anudāttādeḥ iti eva siddham .

na sidhyati .

kim kāraṇam .

padasya hi anudāttāditvam .

padasya hi nighātaḥ subantam ca padam .

ṅyāpprātipadikāt ca pratyayaḥ vidhīyate .

na vā samarthasya anudāttāditvāt .

na vā kartavyam .

kim kāraṇam .

samarthasya anudāttāditvāt .

samartham anudāttāditvena viśeṣayiṣyāmaḥ .

na evam śakyam .

iha hi prasajyeta .

vācaḥ vikāraḥ tvacaḥ vikāraḥ iti .

etad hi samartham anudāttādi .

iha ca na syāt sarveṣām vikāraḥ iti .

tasmāt na evam śakyam .

na cet evam upasaṅkhyānam kartavyam .

na kartavyam .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati yāvati eva dvitīyasya svarasya prādurbhāvaḥ tāvati eva pūrvasya nighātaḥ iti yat ayam bhikṣādiṣu garbhiṇīśabdasya pāṭham karoti .

katham kṛtvā jñāpakam .

bhikṣādiṣu garbhiṇīśabdasya pāṭhe etat prayojanam anudāttādilakṣaṇaḥ añ mā bhūt iti .

yadi ca padasya nighātaḥ garbhaśabdaḥ ayam ādyudāttaḥ tasmāt in antāt yaḥ pratyayaḥ prāpnoti saḥ tāvat syāt .

tasmin avasthite nighātaḥ .

tatra kaḥ anudāttādilakṣaṇasya añaḥ prasaṅgaḥ .

paśyati tu ācāryaḥ yāvati eva dvitīyasya svarasya prādurbhāvaḥ tāvati eva pūrvasya nighātaḥ iti .

ataḥ bhikṣādiṣu garbhiṇīśabdam paṭhati .

padagrahaṇam parimāṇārtham .

padagrahaṇam kriyate parimāṇārtham .

vākyasya mā bhūt anudāttam padam ekavarjam iti .