Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 4 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 4.3.120
tasya+idam
Aṣṭādhyāyī 4.3.120
Vṛtti Patañjali

tasya idam iti asannihite aprāptiḥ idamaḥ pratyakṣavācitvāt .

tasya idam iti asannihite aprāptiḥ .

kim kāraṇam .

idamaḥ pratyakṣavācitvāt .

idam iti etat pratyakṣe vartate .

tena iha eva syāt .

tasya idam iti .

tasya adaḥ iti tasya tat iti na syāt .

siddham tu yadyogā ṣaṣṭhī tatra .

siddham etat .

katham .

yadyogā ṣaṣṭhī pravartate tatra iti vaktavyam .

anantarādiṣu ca pratiṣedhaḥ .

anantarādiṣu ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

tasya anantaraḥ tasya samīpaḥ iti .

kim yadyogā ṣaṣṭhī pravartate iti ataḥ anantarādiṣu pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

na iti āha .

sarvatha anantarādiṣu pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

siddham tu parigaṇanāt .

siddham etat .

katham .

parigaṇanam kartavyam .

sve grāmajanapadmanuṣyebhyaḥ .

sve grāmajanapadmanuṣyebhyaḥ iti vaktavyam .

sraughnaḥ māthuraḥ grāma .

janapada āṅgakaḥ vāṅgakaḥ janapada .

manuṣya daivadattaḥ yājñadattaḥ .

pattrāt vāhye .

pattrāt vāhye iti vaktavyam .

āśvam āuṣṭram gārdabham .

rathāt rathāṅge .

rathāt rathāṅge iti vaktavyam .

āśvaratham auṣṭraratham gārdabharatham .

vaheḥ tuḥ aṇ iṭ ca .

vaheḥ trantāt aṇ valtavyaḥ iṭ ca vaktavyaḥ .

saṃvoḍhuḥ svam sāṃvahitram .

agnīdhaḥ śaraṇe rañ bha ca .

agnīdhaḥ śaraṇe rañ vaktavyaḥ bhasañjñā ca vaktavyā .

agnīdhaḥ śaraṇam āgnīdhram .

samidhām ādhāne ṣeṇyaṇ .

samidhām ādhāne ṣeṇyaṇ vaktavyaḥ .

samidhām ādhānaḥ mantraḥ sāmidhenyaḥ mantraḥ .

sāmidhenī ṛk .

caraṇāt dharmāmnāyayoḥ .

caraṇāt dharmāmnāyayoḥ iti vaktavyam .

kaṭhānām dharmaḥ āmnāyaḥ vā kāṭhakam .

kālāpakam maudukam paippalādakam iti .

tat tarhi bahu vaktavyam .

sūtram ca bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam tasya idam iti asannihite aprāptiḥ iti .

kim idam bhavān pratyayārtham eva upālambhate na punaḥ prakṛtyartham api .

yathā eva hi idam iti etat pratyakṣe vartate evam tat iti etat parokṣe vartate .

tena iha eva syāt .

tasya idam iti .

asya amuṣya iti atra na syāt .

asti atra viśeṣaḥ .

ekaśeṣanirdeśaḥ atra bhaviṣyati .

tasya ca asya ca amuṣya ta tasya iti bhavati .

iha api tarhi ekaśeṣanirdeśaḥ bhaviṣyati .

tat ca adaḥ ca idam ca idam iti eva .

yat api ucyate anantarādiṣu ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ iti .

na vaktavyaḥ .

anabhidhānāt anantarādiṣu utpattiḥ na bhaviṣyati .