Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 4 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 4.2.3
nakṣatreṇa yuktaṃ kālaḥ
Aṣṭādhyāyī 4.2.3
Vṛtti Patañjali

ayuktaḥ ayam nirdeśaḥ .

yogaḥ him nāma bhavati yayoḥ sannikarṣaviprakarṣau staḥ .

na ca kālanakṣatrayoḥ sannikarṣaviprakarṣau staḥ .

nitye hi kālanakṣatre .

katham tarhi nirdeśaḥ kartavyaḥ .

nakṣatreṇa candramasaḥ yogāt tadyuktāt kāle pratyayavidhānam .

nakṣatreṇa candramasaḥ yogāt tadyuktāt kāle pratyayaḥ bhavati iti vaktavyam .

puṣyeṇa yuktaḥ puṣyayuktaḥ , puṣyayuktaḥ candramāḥ asmin kāle : pauṣam ahaḥ , pauṣī rātriḥ .

tatra uttarapadalopaḥ .

tatra uttarapadalopaḥ vaktavyaḥ .

puṣyayuktaśabdāt hi pratyayaḥ vidhīyate .

liṅgavacanānupapattiḥ ca .

liṅgavacanayoḥ ca anupapattiḥ .

candramasaḥ yat liṅgam vacanam ca tat yuktavadbhāvena prāpnoti .

kālayogāt siddham .

astu nakṣtreṇa yuktaḥ kālaḥ iti eva .

nan ca uktam ayuktaḥ ayam nirdeśaḥ .

yogaḥ him nāma bhavati yayoḥ sannikarṣaviprakarṣau staḥ na ca kālanakṣatrayoḥ sannikarṣaviprakarṣau staḥ .

nitye hi kālanakṣatre iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

puṣyasamīpagate candramasi puṣyaśabdaḥ vartate .

tena tatsañjñakena kālaḥ viśeṣyate .

tathā ca sampratyayaḥ .

evam ca kṛtvā loke sampratyayaḥ bhavati .

puṣyasamīpagate candramasi vaktāraḥ bhavanti puṣyeṇa adya .

maghābhiḥ adya iti .