Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 4 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 4.1.165.2
vā anyasmin sapiṇḍe sthaviratare jivati
Aṣṭādhyāyī 4.1.165
Vṛtti Patañjali

atha gotrayūnayoḥ samāveśaḥ bhavati utāho na .

kim ca prāpnoti .

bāḍham prāpnoti .

na hi ayam ekasañjñādhikāraḥ .

kim ca ataḥ .

gotrayoḥ samāveśe kaḥ doṣaḥ . tatkṛtam bhavet .

gotrayoḥ samāveśe kaḥ doṣaḥ .

tatkṛtam prāpnoti .

gotrāśrayāḥ vidhayaḥ yūni api prāpnuvanti .

yāskāyanayaḥ lāhyāyanayaḥ .

yaskādibhyaḥ gotre iti luk prāpnoti .

yaskādiṣu na doṣaḥ asti na yūni iti anuvartanāt .

yaskādiṣu na doṣaḥ .

kim kāraṇam .

na yūni iti anuvartanāt .

na yūni iti tatra anuvartate .

kva prakṛtam .

na taulvalibhyaḥ iti .

doṣaḥ atribidapañcālāḥ na yūni iti anuvartanāt .

yadi na yūni iti anuvartate atrayaḥ bidāḥ pañcālāḥ māṇavakāḥ iti na sidhyati .

na eṣaḥ doṣaḥ .

sambandham anuvartiṣyate .

na taulvalibhyaḥ .

tadrājasya bahuṣu tena eva astriyām luk bhavati taulvalibhyaḥ yūni na .

yaskādibhyaḥ gotre luk bhavati yūni na .

taulvalibhyaḥ iti nivṛttam .

yañañoḥ ca atribhṛgukutsavasiṣṭhagotamāṅgirobhyaḥ ca luk bhavati .

yūni na iti nivṛttam .

iha tarhi kāṇvyayanasya chātrāḥ kāṇvyāyanīyāḥ .

kaṇvādibhyaḥ gotre iti aṇ prāpnoti .

kaṇvādiṣu na doṣaḥ asti na yūni asti tataḥ param .

kaṇvādiṣu doṣaḥ na asti .

kim kāraṇam .

na yūni asti tataḥ param .

kaṇvādibhyaḥ yaḥ vihitaḥ tadantāt prātipadikāt iti ucyate .

yaḥ ca atra kaṇvādibhyaḥ vihitaḥ na tadantam prātipadikam yadantam ca prātipadikam na asau kaṇvādibhyaḥ .

iha tarhi aupagavasya apatyam aupagaviḥ iti ekaḥ gotre iti etasmāt niyamāt pratyayaḥ na prāpnoti .

ekaḥ gotre pratipadam .

pratipadam atra pratyayāḥ vidhīyante gotrāt yūni astriyām iti .

tadantāt tarhi anekaḥ pratyayaḥ prāpnoti .

gotrāt yūni ca tat smaret .

gotrāt yūni astriyām iti tat smaret .

kim .

ekaḥ iti eva .

gotre tarhi aluk uktaḥ .

saḥ yūni api prāpnoti .

astu .

punaḥ yūni luk bhaviṣyati .

na evam śakyam .

phakphiñoḥ doṣaḥ syāt .

śālaṅkeḥ yūnaḥ chātrāḥ śālaṅkāḥ pailasya pailāḥ .

phakphiñoḥ anyatarasyām iti anyatarasyām śravaṇam prasajyeta .

tasmāt yuvasañjñāyām gotrasañjñāyāḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

na vaktavyaḥ .

tuḥ niyāmakaḥ .

tuḥ kriyate .

saḥ niyāmakaḥ bhaviṣyati : jīvati tu vaṃśye apatyam yuvasañjñam eva bhavati iti .

yadi tarhi yuvasañjñāyām gotrasañjñā na bhavati ye iṣyante yūni gotrāśrayāḥ vidhayaḥ te na sidhyanti .

gārgyāyaṇānām samūhaḥ gārgyāyaṇakam gārgyāyaṇānām kim cit gārgyāyaṇakam gārgyāyaṇaḥ bhaktiḥ asya gārgyāyaṇakaḥ .

gotrāśrayaḥ vuñ na prāpnoti .

evam tarhi .

rājanyāt vuñ manuṣyāt ca jñāpakam laukikam param .

yat ayam vuñvidhau rājanyamanuṣyayoḥ grahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ laukikam param gotragrahaṇam iti .

yuvā ca loke gotram iti ucyate .

kimgotraḥ asi māṇavaka .

gārgyāyaṇaḥ .

kimgotraḥ asi māṇavaka .

vātsyāyanaḥ .

yadi etat jñāpyate aupagaveḥ yūnaḥ chātrāḥ aupagavīyāḥ iti gotre iti aṇ prāpnoti .

sāmūhikeṣu jñāpakam .

yadi sāmūhikeṣu jñāpakam gārgyāyaṇānām kim cit gārgyāyaṇakam gārgyāyaṇaḥ bhaktiḥ asya gārgyāyaṇakaḥ gotrāśrayaḥ vuñ na prāpnoti .

vuñvidhau jñāpakam .

vuñvidhau etat jñāpakam .

yadi vuñvidhau jñāpakam śālaṅkeḥ yūnaḥ chātrāḥ śālaṅkāḥ iñaḥ gotre iti aṇ na prāpnoti .

astu tarhi aviśeṣeṇa .

katham aupagaveḥ yūnaḥ chātrāḥ aupagavīyāḥ .

iñaḥ gotre iti aṇ prāpnoti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

gotreṇa iñam viśeṣayiṣyāmaḥ .

gotre yaḥ iñ vihitaḥ iti .