Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.4.110
ātaḥ
Aṣṭādhyāyī 3.4.110
Vṛtti Patañjali

kim idam jusi ākāragrahaṇam niyamārtham āhosvit prāpakam .

katham ca niyamārtham syāt katham vā prāpakam .

yadi sijgrahaṇam anuvartate tataḥ niyamārtham .

atha nivṛttam tataḥ prāpakam .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

jusi ākāragrahaṇam niyamārtham iti cet sijluggrahaṇam .

jusi ākāragrahaṇam niyamārtham iti cet sijluggrahaṇam kartavyam .

ātaḥ sijlugantāt iti vaktavyam .

iha mā bhūt .

akārṣuḥ ahārṣuḥ .

astu tarhi prāpakam .

prāpakam iti cet pratyayalakṣaṇapratiṣedhaḥ .

prāpakam iti cet pratyayalakṣaṇapratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

abhūvan iti pratyayalakṣaṇena jusbhāvaḥ prāpnoti .

evakārakaraṇam ca .

evakārakaraṇam ca kartavyam .

laṅaḥ śākaṭāyanasya eva iti .

niyamāṛthaḥ punaḥ sati na arthaḥ evakāreṇa .

nanu ca prāpake api sati siddhi vidhiḥ ārabhyamāṇaḥ antareṇa evakāram niyamārthaḥ bhaviṣyati .

iṣṭataḥ avadhāraṇārthaḥ tarhi evakāraḥ kartavyaḥ .

yathā evam vijñāyeta laṅaḥ śākaṭāyanasya eva .

mā evam vijñāyi laṅaḥ eva śākaṭāyanasya iti .

kim ca syāt .

luṅaḥ śākaṭāyanasya na syāt .

aduḥ apuḥ adhuḥ asthuḥ .

laṅgrahaṇam ca .

laṅgrahaṇam ca kartavyam .

laṅaḥ śākaṭāyanasya eva iti .

niyamārthe punaḥ sati na arthaḥ laṅgrahaṇena .

ātaḥ ṅitaḥ iti vartate .

na ca anyaḥ ākārāt anantaraḥ ṅit asti anyat ataḥ laṅaḥ .

astu tarhi niyamārthaḥ .

nanu ca uktam jusi ākāragrahaṇam niyamārtham iti cet sijluggrahaṇam iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

tulyajātīyasya niyamaḥ .

kaḥ ca tulyajātīyaḥ .

yaḥ dvābhyām anantaraḥ ātaḥ ca sicaḥ ca .

atha tat evakārakaraṇam na eva kartavyam .

kartavyam ca .

kim prayojanam .

uttarārtham .

liṭ ca liṅ āśiṣi ārdhadhātukam eva yathā syāt .

itarathā hi vacanāt ārdhadhātukasañjñā syāt tiṅgrahaṇena ca grahaṇāt sārvadhātukasañjñā .

atha tat laṅgrahaṇam na eva kartavyam .

kartavyam ca .

kim prayojanam .

laṅ eva yaḥ laṅ tatra yathā syāt .

laṅvadbhāvena yaḥ laṅ tatra mā bhūt iti .