Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.4.26.2
svādumi ṇamul
Aṣṭādhyāyī 3.4.26
Vṛtti Patañjali

ā ca tumunaḥ samānādhikaraṇe .

ā ca tumunaḥ pratyayāḥ samānādhikaraṇe vaktavyāḥ .

kena .

anuprayogeṇa .

kim prayojanam .

svāduṅkāram yavāgūḥ bhujyate devadattena iti devadatte tṛtīyā yathā syāt .

kim ca kāraṇam na syāt .

ṇamulā abhihitaḥ kartā iti .

nanu ca bhujipratyayena anabhihitaḥ kartā iti kṛtvā anabhihitāśrayaḥ vidhiḥ bhaviṣyati tṛtīyā .

yadi sati abhidhāne ca anabhidhāne ca kutaḥ cit anabhidhānam iti kṛtvā anabhihitāśrayaḥ vidhiḥ bhaviṣyati tṛtīyā yavāgvām dvitīyā prāpnoti .

kim kāraṇam .

ṇamulā anabhihitam karma iti .

yadi punaḥ ayam karmaṇi vijñāyeta ṇa evam śakyam .

iha hi svāduṅkāram yavāgūm bhuṅkte devadattaḥ iti yavāgvām dvitīyā na syāt .

kim kāraṇam .

ṇamulā abhihitam karma iti .

nanu ca bhujipratyayena anabhihitam karma iti kṛtvā anabhihitāśrayaḥ vidhiḥ bhaviṣyati dvitīyā .

yadi sati abhidhāne ca anabhidhāne ca kutaḥ cit anabhidhānam iti kṛtvā anabhihitāśrayaḥ vidhiḥ bhaviṣyati dvitīyā devadatte tṛtīyā prāpnoti .

kim kāraṇam .

ṇamulā anabhihitaḥ kartā iti .

atha anena ktvāyām arthaḥ : paktvā odanaḥ bhujyate devadattena iti .

bāḍham arthaḥ .

devadatte tṛtīyā yathā syāt .

kim ca kāraṇam na syāt .

ktvayā abhihitaḥ kartā iti .

nanu ca bhujipratyayena anabhihitaḥ kartā iti kṛtvā anabhihitāśrayaḥ vidhiḥ bhaviṣyati tṛtīyā .

yadi sati abhidhāne ca anabhidhāne ca kutaḥ cit anabhidhānam iti kṛtvā anabhihitāśrayaḥ vidhiḥ bhaviṣyati tṛtīyā odane dvitīyā prāpnoti .

kim kāraṇam .

ktvayā anabhihitam karma iti .

yadi punaḥ ayam karmaṇi vijñāyeta ṇa evam śakyam .

iha hi paktvā odanam bhuṅkte devadattaḥ iti odane dvitīyā na syāt .

kim kāraṇam .

ktvayā abhihitam karma iti .

nanu ca bhujipratyayena anabhihitam karma iti kṛtvā anabhihitāśrayaḥ vidhiḥ bhaviṣyati dvitīyā .

yadi sati abhidhāne ca anabhidhāne ca kutaḥ cit anabhidhānam iti kṛtvā anabhihitāśrayaḥ vidhiḥ bhaviṣyati dvitīyā devadatte tṛtīyā prāpnoti .

kim kāraṇam .

ktvayā anabhihitaḥ kartā iti .

atha anena tumuni arthaḥ .

bhoktum odanaḥ pacyate devadattena .

bāḍham arthaḥ .

devadatte tṛtīyā yathā syāt .

kim ca kāraṇam na syāt .

tumunā abhihitaḥ kartā iti .

nanu ca pacipratyayena anabhihitaḥ kartā iti kṛtvā anabhihitāśrayaḥ vidhiḥ bhaviṣyati tṛtīyā .

yadi sati abhidhāne ca anabhidhāne ca kutaḥ cit anabhidhānam iti kṛtvā anabhihitāśrayaḥ vidhiḥ bhaviṣyati tṛtīyā odane dvitīyā prāpnoti .

kim kāraṇam .

tumunā anabhihitam karma iti .

yadi punaḥ ayam karmaṇi vijñāyeta ṇa evam śakyam .

iha hi bhoktum odanam pacati devadattaḥ iti odane dvitīyā na syāt .

kim kāraṇam .

tumunā abhihitam karma iti .

nanu ca pacipratyayena anabhihitam karma iti kṛtvā anabhihitāśrayaḥ vidhiḥ bhaviṣyati dvitīyā .

yadi sati abhidhāne ca anabhidhāne ca kutaḥ cit anabhidhānam iti kṛtvā anabhihitāśrayaḥ vidhiḥ bhaviṣyati dvitīyā devadatte tṛtīyā prāpnoti .

kim kāraṇam .

tumunā anabhihitaḥ kartā iti .

atha anena iha arthaḥ paktvā odanam grāmaḥ gamyate devadattena .

bāḍham arthaḥ .

devadatte tṛtīyā yathā syāt .

kim ca kāraṇam na syāt .

ktvayā abhihitaḥ kartā iti .

nanu ca gamipratyayena anabhihitaḥ kartā iti kṛtvā anabhihitāśrayaḥ vidhiḥ bhaviṣyati tṛtīyā .

yadi sati abhidhāne ca anabhidhāne ca kutaḥ cit anabhidhānam iti kṛtvā anabhihitāśrayaḥ vidhiḥ bhaviṣyati tṛtīyā yat uktam odane dvitīyā prāpnoti iti saḥ doṣaḥ na jāyate .

tat tarhi vaktavyam ā ca tumunaḥ samānādhikaraṇe iti .

na vaktavyam .

avyayakṛtaḥ bhāve bhavanti iti bhāve bhaviṣyanti .

kim vaktavyam etat .

na hi .

katham anucyamānam gaṃsyate .

tumarthe iti vartate .

tumarthaḥ ca kaḥ .

bhāvaḥ .