Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.4.21.2
samāna-kartuṛkayoḥ pūrvakāle
Aṣṭādhyāyī 3.4.21
Vṛtti Patañjali

samānakartṛkayoḥ iti bahuṣu aprāptiḥ .

samānakartṛkayoḥ iti bahuṣu ktvā na prāpnoti .

snātvā bhuktvā pītvā vrajati iti .

kim puna kāraṇam na sidhyati .

dvivacananirdeśāt .

dvivacanena ayam nirdeśaḥ kriyate .

tena dvayoḥ eva paurvakālye syāt .

bahūnām na syāt .

siddham tu kriyāpradhanatvāt .

siddham etat .

katham .

kriyāpradhanatvāt .

kriyāpradhānaḥ ayam nirdeśaḥ .

na atra nirdeśaḥ tantram .

katham punaḥ tena eva nāma nirdeśaḥ kriyate tat ca atantram syāt .

tatkārī ca bhavān taddveṣī ca .

nāntarīyakatvāt atra dvivacanena nirdeśaḥ kriyate .

avaśyam kayā cit vibhaktyā kena cit vacanena nirdeśaḥ kartavyaḥ .

tat yathā kaḥ cit annārthī śālikalāpam satuṣam sapalālam āharati nāntarīyakatvāt .

saḥ yāvat ādeyam tāvat ādāya tuṣapalālāni utsṛjati .

tathā kaḥ cit māṃsārthī matsyān saśakalān sakaṇṭakān āharati nāntarīyakatvāt .

saḥ yāvat ādeyam tāvat ādāya śakalakaṇṭakān utsṛjati .

evam iha api nāntarīyakatvāt dvivacanena nirdeśaḥ kriyate .

na hi atra nirdeśaḥ tantram .

evam api

lokavijñānāt na sidhyati .

tat yathā .

loke brāhmaṇānām pūrvam ānīyatām iti ukte sarvapūrvaḥ ānīyate .

evam iha api sarvapūrvāyāḥ kriyāyāḥ prāpnoti .

anantyavacanāt tu siddham .

samānakartṛkayoḥ anantyasya iti vaktavyam .

sidhyati .

sūtram tarhi bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam samānakartṛkayoḥ iti bahuṣu aprāptiḥ iti .

parihṛtam etat siddham tu kriyāpradhanatvāt iti .

nanu ca uktam evam api lokavijñānāt na sidhyati iti .

na eṣaḥ doṣaḥ sarveṣām atra vrajikriyām prati paurvakālyam .

snātvā vrajati bhuktvā vrajati pītvā vrajati iti .

evam ca kṛtvā prayogaḥ aniyataḥ bhavati .

snātvā bhuktva pītvā vrajati .

pītvā snātvā bhutvā vrajati iti .