hisvoḥ parasmaipadātmanepadagrahaṇam lādeśapratiṣedhārtham .
hisvoḥ parasmaipadātmanepadagrahaṇam kartavyam hiḥ parasmaipadānām yathā syāt svaḥ ātmanepadānām iti .
kim prayojanam .
lādeśapratiṣedhārtham .
lādeśau hisvau mā bhūtām iti .
kim ca syāt yadi lādeśau hisvau syātām .
tiṅantam padam iti padasañjñā na syāt .
māt bhūt evam .
subantam padam iti padasañjñā bhaviṣyati .
katham svādyutpattiḥ .
lakārasya kṛttvāt prātipadikatvam tadāśrayam pratyayavidhānam .
lakāraḥ kṛt .
tasya kṛttvāt kṛt prātipadikam iti prātipadikasañjñā .
prātipadikāśrayā svādyutpattiḥ api bhaviṣyati .
yadi svādyutpattiḥ supām śravaṇam prāpnoti .
avyayāt iti subluk bhaviṣyati .
katham avyayatvam .
vibhaktisvarapratirūpakāḥ ca nipātāḥ bhavanti iti nipātasañjñā .
nipātam avyayam iti avyayasañjñā .
iha tarhi saḥ bhavān lunīhi lunīhi iti eva ayam lunāti tiṅ atiṅaḥ iti nighātaḥ na prāpnoti .
samasaṅkhyārtham ca .
samasaṅkhyārtham ca hisvoḥ parasmaipadātmanepadagrahaṇam kartavyam hiḥ parasmaipadānām yathā syāt svaḥ ātmanepadānām .
vyatikaraḥ mā bhūt iti .
na vā tadhvamoḥ ādeśavacanam jñāpakam padādeśasya .
na vā hisvoḥ parasmaipadātmanepadagrahaṇam kartavyam .
kim kāraṇam .
tadhvamoḥ ādeśavacanam jñāpakam padādeśasya .
yat ayam vā ca tadhvamoḥ iti āha tat jñāpayati ācāryaḥ padādeśau hisvau iti .
tatra padādeśe pittvāṭoḥ pratiṣedhaḥ .
tatra padādeśe pittvasya āṭaḥ ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
pittvasya tāvat .
saḥ bhavān lunīhi lunīhi iti eva ayam lunāti .
āṭaḥ khalu api .
saḥ aham lunīhi lunīhi iti evam lunāni .
pittvasya tāvat na vaktavyaḥ .
pitpratiṣedhe yogavibhāgaḥ kariṣyate .
iha seḥ hi bhavati .
tataḥ apit ca .
apit ca bhavati yāvān hiḥ nāma .
āṭaḥ ca api na vaktavyaḥ .
āṭi kṛte sāṭkasya ādeśaḥ bhaviṣyati .
idam iha sampradhāryam : āṭ kriyatām ādeśaḥ iti .
kim atra kartavyam .
paratvāt āḍāgamaḥ .
nityaḥ ādeśaḥ .
kṛte api āṭi prāpnoti akṛte api prāpnoti .
āṭ api nityaḥ .
kṛte api ādeśe prāpnoti akṛte api prāpnoti .
anityaḥ āṭ .
anyasya kṛte api ādeśe prāpnoti anyasya akṛte api prāpnoti .
śabdāntarasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati .
ādeśaḥ api anityaḥ .
anyasya kṛte āṭi prāpnoti anyasya akṛte .
śabdāntarasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati .
ubhayoḥ anityayoḥ paratvāt āḍāgamaḥ .
āṭi kṛte sāṭkasya ādeśaḥ bhaviṣyati .
idam tarhi saḥ aham bhuṅkṣva bhuṅkṣva iti evam bhunajai iti śnasoḥ allopaḥ iti akāralopaḥ na prāpnoti .
samasaṅkhyārthatvam ca api aparihṛtam eva.
siddham tu loḍmadhyamapuruṣaikavacanasya kriyāsamabhihāre dvirvacanāt .
siddham etat .
katham .
loḍmadhyamapuruṣaikavacanasya kriyāsamabhihāre dve bhavataḥ iti vaktavyam .
kena vihitasya kriyāsamabhihāre loḍmadhyamapuruṣaikavacanasya dvirvacanam ucyate .
etat eva jñāpayati ācāryaḥ bhavati kriyāsamabhihāre loṭ iti yat ayam kriyāsamabhihāre loḍmadhyamapuruṣaikavacanasya dvirvacanam śāsti .
kutaḥ nu khalu etat jñāpakāt atra loṭ bhaviṣyati .
na punaḥ yaḥ eva asau aviśeṣavihitaḥ saḥ yadā kriyāsamabhihāre bhavati tadā asya dvirvacanam bhavati iti .
loḍmadhyamapuruṣaikavacane eva khalu api siddham syāt .
imau ca anyau hisvau sarveṣām puruṣāṇām sarveṣām vacanānām iṣyete .
sūtram ca bhidyate .
yathānyāsam eva astu .
nanu ca uktam hisvoḥ parasmaipadātmanepadagrahaṇam lādeśapratiṣedhārtham .
samasaṅkhyārtham ca iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
yogavibhāgāt siddham .
yogavibhāgaḥ kariṣyate .
kriyāsamabhihāre loṭ bhavati .
tataḥ loṭaḥ hisvau bhavataḥ .
loṭ iti eva anuvartate .
loṭaḥ yau hisvau iti .
katham vā ca tadhvamoḥ iti .
vā ca tadhvambhāvinaḥ loṭaḥ iti evam etat vijñāyate .