Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.3.161.2
vidhi-nimantraṇa-āmantraṇa-adhīṣṭa-saṃpraśna-prārthaneṣu liṅ
Aṣṭādhyāyī 3.3.161
Vṛtti Patañjali

katham punaḥ idam vijñāyate .

nimantraṇādīīnām arthe iti āhosvit nimantraṇādiṣu gamyamāneṣu iti .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

nimantraṇādīīnām arthe iti cet āmantrayai nimantrayai bhavantam iti pratyayānupapattiḥ prakṛtyā abhihitatvāt .

nimantraṇādīīnām arthe iti cet āmantrayai nimantrayai bhavantam iti pratyayānupapattiḥ .

kim kāraṇam .

prakṛtyā abhihitatvāt .

prakṛtyā abhihitaḥ saḥ arthaḥ iti kṛtvā pratyayaḥ na prāpnoti .

dvivacanabahuvanāprasiddhiḥ ca ekārthatvāt .

dvivacanabahuvanayoḥ ca a prasiddhiḥ .

kim kāraṇam .

ekārthatvāt .

ekaḥ ayam arthaḥ nimantraṇam nāma .

tasya ekatvāt ekavacanam eva prāpnoti .

astu tarhi nimantraṇādiṣu gamyamāneṣu .

iha api tarhi prāpnoti .

devadattaḥ bhavantam āmantrayate .

devadattaḥ bhavantam nimantrayate iti .

siddham tu dvitīyākāṅkṣasya prakṛte pratyayārthe pratyayavidhānāt .

siddham etat .

katham .

dvitīyākāṅkṣasya dhātoḥ prakṛte pratyayārthe pratyayaḥ bhavati iti vaktavyam .

ke ca prakṛtāḥ arthāḥ .

bhāvakarmakartāraḥ .

bhavet siddham prāpnotu bhavān āmantraṇam anubhavatu bhavān amantraṇam iti yatra dvitīyaḥ ākāṅkyate .

idam tu na sidhyati āmantrayai nimantrayai iti .

atra api dvitīyaḥ ākāṅkyate .

kaḥ .

nimantriḥ eva .

āmantrayai āmantraṇam .

nimantrayai nimantraṇam .

katham punaḥ nimnatriḥ nimantraṇam ākāṅkṣet .

dṛṣṭaḥ ca bhāvena bhāvayogaḥ .

tat yathā iṣiḥ iṣiṇā yujyate strītvam ca strītvena .

yāvatā atra dvitīyaḥ ākāṅkṣyate asti tarhi nimantraṇādīnām arthe iti .

nanu ca uktam nimantraṇādīīnām arthe iti cet āmantrayai nimantrayai bhavantam iti pratyayānupapattiḥ prakṛtyā abhihitatvāt iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

yaḥ asau dvitīyaḥ ākāṅkṣyate saḥ eva mama pratyayārthaḥ bhaviṣyati .

ayam tarhi doṣaḥ dvivacanabahuvanāprasiddhiḥ ca ekārthatvāt iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

supām karmādayaḥ api arthāḥ saṅkhyā ca eva tathā tiṅām .

supām saṅkhyā ca eva arthaḥ karmādayaḥ ca .

tathā tiṅām .

prasiddhaḥ niyamaḥ tatra .

prasiddhaḥ tatra niyamaḥ .

niyamaḥ prakṛteṣu vā .

atha vā prakṛtān arthān apekṣya niyamaḥ .

ke ca prakṛtāḥ .

ekatvādayaḥ .

ekasmin eva ekavacanam na dvayoḥ na bahuṣu .

dvayoḥ eva dvivacanam naikasmin na bahuṣu .

bahuṣu eva bahuvacanam na ekasmin na dvayoḥ iti .