vatkaraṇam kimartham .

vartamānasāmīpye vartmānāḥ vā iti iyati ucyamāne vartamāne ye pratyayāḥ vihitāḥ vartamānasāmīpye dhātumātrāt syuḥ .

vatkaraṇe punaḥ kriyamāṇe na doṣaḥ bhavati .

yadi ca yābhyaḥ prakṛtibhyaḥ yena viśeṣeṇa vartamāne pratyayāḥ vihitāḥ tābhyaḥ prakṛtibhyaḥ tena eva viśeṣeṇa vartamānasāmīpye bhavanti tataḥ amīvartamānavat kṛtāḥ syuḥ .

atha hi prakṛtimātrāt vā syuḥ pratyayamātram vā syāt na amīvartamānavat kṛtāḥ syuḥ .

iha vartamānasāmīpye vartamānavat vā iti uktvā loṭ eva udāhriyate .

yadi punaḥ vā laṭ bhavati iti eva ucyeta .

ataḥ uttaram paṭhati .

vartamānasāmīpye vartamānavadvacanam śatrādyartham .

vartamānasāmīpye vartamānavadvacanam kriyate śatrādyartham .

śatrādyarthaḥ ayam ārambhaḥ .

eṣaḥ asmi pacan .

eṣaḥ asmi pacamānaḥ iti .

na etat asti prayojanam .

laḍādeśau śatṛśānacau .

tatra vā laṭ bhavati iti eva siddham .

yau tarhi alaḍādeśau .

eṣaḥ asmi pavamānaḥ .

eṣaḥ asmi yajamānaḥ .

yau ca api laḍādeśau tau api prayojayataḥ .

vartamānavihitasya laṭaḥ śatṛśānacau ucyete .

aviśeṣeṇa vihitaḥ ca ayam yogaḥ .

śatrādyartham iti khalu api ucyate .

bahavaḥ ca śatrādayaḥ .

eṣaḥ asmi alaṅkariṣṇuḥ .

eṣaḥ asmi prajaniṣṇuḥ .