Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.3.3
bhaviṣyati gamyādayaḥ
Aṣṭādhyāyī 3.3.3
Vṛtti Patañjali

bhaviṣyati iti anadyatane upasaṅkhyānam .

bhaviṣyati iti anadyatane upasaṅkhyānam kartavyam .

śvaḥ grāmam gamī .

kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .

lṛṭā ayam nirdeśaḥ kṛiyate .

lṛṭ ca anadyatane luṭā bādhyate .

tena lṛṭaḥ eva viṣaye ete pratyayāḥ syuḥ .

luṭaḥ viṣaye na syuḥ .

itaretarāśrayam ca .

itaretarāśrayam ca bhavati .

kā itaretarāśrayatā .

bhaviṣyatkālena śabdena nirdeśaḥ kriyate .

nirdeśottarakālam ca bhbhaviṣyatkālatā .

tat etat itaretarāśrayam bhavati .

itaretarāśrayāṇi ca na prakalpante .

uktam vā .

kim uktam .

ekam tāvat uktam na vā apavādasya nimittābhāvāt anadyatane hi tayoḥ vidhānam iti .

aparam api uktam avyayanirdeśāt siddham iti. avyayavatā śabdena nirdeśaḥ kariṣyate .

avartamāne abhūte iti .

saḥ tarhi avyayavatā śabdena nirdeśaḥ kartavyaḥ .

na kartavyaḥ .

avyayam eṣaḥ bhaviṣyatiśabdaḥ na eṣā bhavateḥ lṛṭ .

katham avyayatvam .

vibhaktisvarapratirūpakāḥ ca nipātāḥ bhavanti iti nipātasañjñā .

nipātam avyayam iti avayayasañjñā .

atha api bhavateḥ lṛṭ evam api avayayam eva .

katham na vyeti iti avyayam .

kva punaḥ na vyeti .

etau kālaviśeṣau bhūtavartamānau .

svabhāvataḥ bhaviṣyati eva vartate .

yadi tatri na vyeti iti avyayam .

na vā tadvidhānasya anyatra abhāvāt .

na vā bhaviṣyadādhikāreṇa arthaḥ .

kim kāraṇam .

tadvidhānasya anyatra abhāvāt .

ye api ete itaḥ uttaram pratyayāḥ śiṣyante ete api etau kālaviśeṣau na viyanti bhūtavartamānau .

svabhāvataḥ eva te bhaviṣyati eva vartante .

ataḥ uttaram paṭhati .

bhaviṣyadadhikārasya prayojanam yāvat pacati purā pacati iti anapaśabdatvāya .