Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.2.115.2
parokṣe liṭ
Aṣṭādhyāyī 3.2.115
Vṛtti Patañjali

kasmin punaḥ parokṣe .

kāle .

na vai kālādhikāraḥ asti .

evam tarhi dhātoḥ iti vartate .

dhātau parokṣe .

dhātuḥ vai śabdaḥ .

na ca śabdasya pratyakṣaparokṣatāyām sambhavaḥ asti .

śabde asambhavāt arthe kāryam vijñāsyate .

parokṣe dhātau parokṣe dhātvarthe iti .

kaḥ punaḥ dhātvarthaḥ .

kriyā .

kriyāyām parokṣāyām .

yadi evam hyaḥ apacat iti atra api liṭ prāpnoti .

kim kāraṇam .

kriyā nāma iyam atyantāparidṛṣṭā anumānagamyā aśakyā piṇḍībhūtā nidarśayitum yathā garbhaḥ nirluṭhitaḥ .

evam tarhi sādhaneṣu parokṣeṣu .

sādhaneṣu ca bhavataḥ kaḥ sampratyayaḥ .

yadi sāvad guṇasamudāyaḥ sādhanam sādhanam api anumānagamyam .

atha anyat guṇebhyaḥ sādhanam bhavati prtayakṣaparokṣatāyām sambhavaḥ .

atha yadā anena rathyāyām taṇḍulodakam dṛṣṭam katham tatra bhavitavyam .

yadi tāvat sādhaneṣu parokṣeṣu papāca iti bhavitavyam .

bhavanti hi tasya sādhanāni parokṣāṇi .

atha ye ete kriyākṛtāḥ viśeṣāḥ cītkārāḥ phūtkārāḥ ca teṣu parokṣeṣu evam api papāca iti bhavitavyam .

kathañjātīyakam punaḥ parokṣam nāma .

ke cit tāvat āhuḥ .

varṣaśatavṛttam parokṣam iti .

apare āhuḥ .

kaṭāntaritam parokṣam iti .

apare āhūḥ .

dvyahavṛttam tryahvṛttam ca iti .

sarvathā uttamaḥ na sidhyati .

suptamattoyoḥ iti vaktavyam .

suptaḥ aham kila vilalāpa .

mattaḥ aham kila vilalāpa .

suptaḥ nu aham kila vilalāpa .

mattaḥ nu aham kila vilalāpa .

atha vā bhavati vai kaḥ cit jāgarat api vartamānakālam na upalabhate .

tat yathā vaiyākaraṇānām śākaṭāyanaḥ rathamārge āsīnaḥ śakaṭasāṛtham yāntam na upalabhate .

kim punaḥ kāraṇam jāgarat api vartamānakālam na upalabhate .

manasā saṃyuktāni indriyāṇi upalabdhau kāraṇāni bhavanti .

manasaḥ asānnidhyāt .