Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.1.112
bhṛño 'sañjñāyām
Aṣṭādhyāyī 3.1.112
Vṛtti Patañjali

asañjñāyām iti kimartham .

bhāryā .

bhṛñaḥ sañjñāpratiṣedhe striyām apratiṣedhaḥ anyena vihitatvāt .

bhṛñaḥ sañjñāpratiṣedhe striyām apratiṣedhaḥ .

anarthakaḥ pratiṣedhaḥ apratiṣedhaḥ .

kim kāraṇam .

anyena vihitatvāt .

anyena lakṣaṇena striyām kyap vidhīyate .

sañjñāyām samajaniṣadanipatamanavidaṣuñśīṅbhṛñiṇaḥ iti .

pratiṣedhaḥ idānīm kimarthaḥ syāt .

pratiṣedhaḥ kimarthaḥ iti cet astrīsañjñāpratiṣedhārthaḥ .

pratiṣedhaḥ kimarthaḥ iti cet astrīsañjñā asti tadarthaḥ pratiṣedhaḥ syāt .

bhāryāḥ nāma kṣatriyāḥ .

siddham tu striyām sañjñāpratiṣedhāt .

siddham etat .

katham .

striyām sañjñāpratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

sañjñāyām samajaniṣadanipatamanavidaṣuñśīṅbhṛñiṇaḥ tataḥ na striyām bhṛñaḥ iti .

sidhyati .

sūtram tarhi bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam bhṛñaḥ sañjñāpratiṣedhe striyām apratiṣedhaḥ anyena vihitatvāt iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

bhāve iti tatra anuvartate .

karmasādhanaḥ ca ayam .

atha vā ye ete sañjñāyām vidhīyante teṣu na evam vijñāyate sañjñāyām abhidheyāyām iti .

kim tarhi .

pratyayāntena cet sañjñā gamyate iti .

aparaḥ āha :

sañjñāyām puṃsi dṛṣṭatvāt na te bhāryā prasidhyati .

sañjñāyām puṃsi dṛṣṭatvāt tava bhāryāśabdaḥ na sidhyati .

striyām bhāvādhikāraḥ asti tena bhāryā prasidhyati .

bhāve iti tatra vartate .

karmasādhanaḥ ca ayam .

atha vā bahulam kṛtyāḥ sañjñāyām iti tat smṛtam .

atha vā kṛtyalyuṭaḥ bahulam iti evam atra api ṇyat bhaviṣyati .

yathā yatyam janyam yathā bhittiḥ tathā eva sā .

samaḥ ca bahulam .

samaḥ ca bahulam upasaṅkhyānam kartavyam .

sambhṛtyāḥ eva sambhārāḥ .

sambhāryāḥ eva sambhārāḥ .