kimartham punaḥ idam ucyate .

karmakartari kartṛtvam svātantryasya vivakṣitatvāt .

karmakartari kartṛtvam asti .

kutaḥ .

svātantryasya vivakṣitatvāt .

svātantryeṇa eva atra kartā vivakṣitaḥ .

kim punaḥ sataḥ svātantryasya vivakṣā āhosvit vivakṣāmātram .

sataḥ iti āha .

katham jñāyate .

bhidyate kuśūlena iti .

na ca anyaḥ kartā dṛśyate kriyā ca upalabhyate .

kim ca bhoḥ vigrahavatā eva kriyāyāḥ kartrā bhavitavyam na punaḥ vātātapakālāḥ api kartāraḥ syuḥ .

bhavet siddham yadi vātātapakālānām anyatamaḥ kartā syāt .

yaḥ tu khalu nivāte nirabhivarṣe acirakālakṛtaḥ kuśūlaḥ bhidyate tasya na anyaḥ kartā bhavati anyat ataḥ kuśūlāt .

yadi api tāvat atra etat śakyate vaktum yatra anyaḥ kartā na asti iha tu katham na syāt lūyate kedāraḥ svayam eva iti yatra asu devadattaḥ dātrahastaḥ samantataḥ viparipatan dṛśyate .

atra api yā asau sukaratā nāma tasyāḥ na anyat kartā bhavati anyat ataḥ kedārāt .

asti prayojanam etat .

kim tarhi iti .

tatra lāntasya karmavadanudeśaḥ .

tatra lāntasya karmavadanudeśaḥ kartavyaḥ .

lāntasya kartā karmavat bhavati iti vaktavyam .

itarathā hi kṛtyaktakhalartheṣu pratiṣedhaḥ .

akriyamāṇe hi lagrahaṇe kṛtyaktakhalartheṣu pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ syāt .

kṛtya .

bhettavyaḥ kuśūlaḥ iti karma .

saḥ yadā svātantryeṇa vivakṣitaḥ tadā asya karmavadbhāvaḥ syāt .

tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

tasmin pratiṣiddhi akarmakāṇām bhāve kṛtyā bhavanti iti bhāve yathā syāt .

bhettavyam kuśūlena iti .

kta .

bhinnaḥ kuśūlaḥ iti karma .

saḥ yadā svātantryeṇa vivakṣitaḥ tadā asya karmavadbhāvaḥ syāt .

tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

tasmin pratiṣiddhi akarmakāṇām bhāve ktaḥ bhavati iti bhāve ktaḥ yathā syāt .

bhinnam kuśūlena .

khalarthaḥ .

īṣadbhedyaḥ kuśūlaḥ iti karma .

saḥ yadā svātantryeṇa vivakṣitaḥ tadā asya karmavadbhāvaḥ syāt .

tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

tasmin pratiṣiddhe akarmakāṇām bhāve khal bhavati iti bhāve yathā syāt .

īṣadbhedyam kuśūlena iti .

tat tarhi lagrahaṇam kartavyam .

na kartavyam .

kriyate nyāse eva .

liṅi āśiṣi aṅ iti dvilakārakaḥ nirdeśaḥ .

siddham tu prākṛtakarmatvāt .

siddham etat .

katham .

prākṛtakarmatvāt .

prākṛtam eva etat karma yathā kaṭam karoti śakaṭam karoti .

katham punaḥ jñāyate prākṛtam eva etat karma iti .

ātmasaṃyoge akarmakartuḥ karmadarśanāt .

ātmasaṃyoge akarmakartuḥ karma dṛśyate .

kva .

hanti ātmānam .

hanyata ātmanā iti .

viṣamaḥ upanyāsaḥ .

hanti ātmānam iti karma dṛśyate .

kartā na dṛśyate .

ātmanā hanyate iti kartā dṛśyate .

karma na dṛśyate .

padalopaḥ ca .

padalopaḥ ca draṣṭavyaḥ .

hanti ātmānam ātmanā .

ātmanā hanyate ātmā iti .

kaḥ punaḥ ātmānam hanti kaḥ vā ātmanā hanyate .

dvau ātmānau antarātmā śarīrātmā ca .

antarātmā tat karma karoti yena śarīrātmā sukhaduḥke anubhavati .

śarīrātmā tat karma karoti yena antarātmā sukhaduḥke anubhavati .