Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.1.22.2
dhātor eka-aco hala-ādeḥ kriyāsamabhihāre yaṅ
Aṣṭādhyāyī 3.1.22
Vṛtti Patañjali

atha dhātugrahaṇam kimartham .

iha mā bhūt prāṭati bhṛśam iti .

ataḥ uttaram paṭhati .

yaṅvidhau dhātugrahaṇe uktam .

kim uktam .

tatra tāvat uktam karmagrahaṇāt sanvidhau dhātugrahaṇānarthakyam .

sopasargam karma iti cet karmaviśeṣakatvāt upasargasya anupasargam karma .

sopasargasya hi karmatve dhātvadhikāre api sanaḥ avidhānam akarmatvāt iti .

evam iha api kriyāsamabhihāragrahaṇāt yaṅvidhau dhātugrahaṇānarthakyam .

sopasargaḥ kriyāsamabhihāraḥ iti cet kriyāsamabhihāraviśeṣakatvāt upasargasya anupasargaḥ kriyāsamabhihāraḥ .

sopasargasya hi kriyāsamahibhāratve dhātvadhikāre api yaṅaḥ avidhānam akriyāsamabhihāratvāt iti .

atha ekājjhalādigrahaṇam kimartham .

iha mā bhūt : jāgarti bhṛśam .

īkṣate bhṛśam .

ekājjhalādigrahaṇe ca .

ekājjhalādigrahaṇe ca uktam .

kim uktam .

tatra tāvat uktam karmasamānakartṛkagrahaṇānarthakyam ca icchābhidhāne pratyayavidhānāt .

akarmaṇaḥ hi asamānakartṛkāt vā anabhidhānam iti .

iha api ekājjhalādigrahaṇānarthakyam kriyāsamabhihāre yaṅvacanāt anekācaḥ ahalādeḥ hi anabhidhānam iti .

tat ca avaśyam anabhidānam āśrayitavyam .

kriyamāṇe api hi ekājjhalādigrahaṇe yatra ekācaḥ halādeḥ ca utpadyamānena yaṅā arthasya abhidhānam na bhavati na bhavati tatra utpattiḥ .

tat yathā .

bhṛśam śobhate .

bhṛśam rocate .

yatra ca anekācaḥ ahalādeḥ vo utpadyamānena yaṅā arthasya abhidhānam bhavati bhavati tatra utpattiḥ .

tat yathā .

aṭāṭyate arāryate aśāśyate sosūcyate sosūtryate momūtryate .