Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 3 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 3.1.9
kāmyac ca
Aṣṭādhyāyī 3.1.9
Vṛtti Patañjali

kimarthaḥ cakāraḥ .

svarārthaḥ .

citaḥ antaḥ udāttaḥ bhavati iti antodāttatvam yathā syāt .

na etat asti prayojanam .

dhātusvareṇa api etat siddham .

kakārasya tarhi itsañjñāparitrāṇārthaḥ āditaḥ cakāraḥ kartavyaḥ .

ataḥ uttaram paṭhati .

kāmyacaḥ citkaraṇānarthakyam kasya idarthābhāvāt .

kāmyacaḥ citkaraṇam anarthakam .

kakārasya tarhi itsañjñā kasmāt na bhavati .

idarthābhāvāt .

itkāryābhāvāt atra itsañjñā na bhaviṣyati .

nanu ca lopaḥ eva itkāryam .

akāryam lopaḥ .

iha hi śabdasya kāryārthaḥ vā bhavati upadeśaḥ śravaṇārthaḥ vā .

karyam ca iha na asti .

kārye asati yadi śravaṇam api na syāt upadeśaḥ anarthakaḥ syāt .

idam tarhi itkāryam .

agnicitkamyati .

kiti iti guṇapratiṣedhaḥ yathā syāt .

na etat asti prayojanam .

sārvadhātukārdhadhātukayoḥ aṅgasya guṇaḥ ucyate .

dhātoḥ ca vihitaḥ pratyayaḥ śeṣaḥ ārdhadhātukasañjñām labhate .

na ca ayam dhātoḥ vidhīyate .

idam tarhi .

upayaṭkāmyati .

kiti iti samprasāraṇam yathā syāt .. etat api na asti prayojanam .

yajādibhiḥ atra kitam viśeṣayiṣyāmaḥ .

yajādīnām yaḥ kit iti .

kaḥ ca yajādīnām kit .

yajādibhyaḥ yaḥ vihitaḥ iti .

atha api katham cit itkāryam syāt .

evam api na doṣaḥ .

kriyate nyāse eva dvicakārakaḥ nirdeśaḥ .

supaḥ ātmanaḥ kyac ckāmyat ca iti .

atha vā chāndasam etat .

dṛṣṭānuvidhiḥ chandasi bhavati .

na ca atra samprasāraṇam dṛśyate .