bahuprakṛtiḥ phalasenāvanaspatimṛgaśakuntkṣudrajantudhānyatṛṇānām .
phalasenāvanaspatimṛgaśakuntkṣudrajantudhānyatṛṇānām dvandvaḥ vibhāṣā ekavat bhavati bahuprakṛtiḥ iti vaktavyam .
phala. badarāmalkam badarāmalakani .
senā .
hastyaśvam hastyaśvāḥ .
vanaspati .
plakṣanyagrodham plakṣanyarodhāḥ .
mṛga .
rurupṛṣatam rurupṛṣatāḥ .
śakunta .
haṃsacakravākam haṃsacakravākāḥ .
kṣudrajantu .
yūkālikṣam yūkālikṣāḥ .
dhānya .
vrīhiyavam vrīhiyavāḥ māṣatilam māṣatilāḥ .
tṛṇa .
kuśakāsam kuśakāśāḥ śaraśīryam śaraśīryāḥ .
kim prayojanam .
bahuprakṛtiḥ eva yathā syāt .
kva mā bhūt .
badarāmalake tiṣṭhataḥ .
kim punaḥ anena yā prāptiḥ sā niyamyate āhosvit aviśeṣeṇa .
kim ca ataḥ .
yadi anena yā prāptiḥ sā niyamyate plakṣanyagrodhau jātiḥ aprāṇinām iti nityaḥ dvandvaikavadbhāvaḥ prāpnoti .
atha aviśeṣeṇa na doṣaḥ bhavati .
yathā na doṣaḥ tathāu astu .
paśuśakunidvandve virodhinām pūrvavipratiṣiddham .
paśuśakunidvandve yeṣām ca virodhaḥ śāśvatikaḥ iti etat bhavati pūrvavipratiṣedhena .
paśuśakunidvandvasya avakāśaḥ mahājorabhram mahājorabhrāḥ haṃsacakravākam haṃsacakravākāḥ .
yeṣām ca virodhaḥ iti asya avakāśaḥ śramaṇabrāhmaṇam .
iha ubhayam prāpnoti .
kākolūkam śvaśṛgālam iti .
yeṣām ca virodhaḥ iti etat bhavati pūrvavipratiṣedhena .
saḥ tarhi pūrvavipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
na vaktavyaḥ .
uktam tatra cakārakaraṇasya prayojanam yeṣām ca virodhaḥ śāśvatikaḥ teṣām dvandve ekavacanam yathā syāt .
anyat yat prāpnoti tat mā bhūt iti .
aśvavaḍavayoḥ pūrvaliṅgatvāt paśudvandvanapuṃsakam .
aśvavaḍavayoḥ pūrvaliṅgatvāt paśudvandvanapuṃsakam bhavati pūrvavipratiṣedhena .
aśvavaḍavayoḥ pūrvaliṅgatvasya avakāśaḥ .
vibhāṣā paśudvandvanapuṃsakam .
yadā na paśudvandvanapuṃsakam saḥ avakāśaḥ .
aśvavaḍavau .
paśudvandvanapuṃsakasya avakāśaḥ anye paśudvandvāḥ .
mahājorabhram mahājorabhrāḥ .
paśudvandvanapuṃsakaprasaṅge ubhayam prāpnoti .
aśvavaḍavam .
paśudvandvanapuṃsakam bhavati pūrvavipratiṣedhena .
saḥ tarhi pūrvavipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
na vaktavyaḥ .
pratipadavidhānāt siddham .
pratipadam atra napuṃsakam vidhīyate .
aśvavaḍavapūrvāpara iti .
ekavacanam anarthakam samāhāraikatvāt .
ekavadbhāvaḥ anarthakaḥ .
kim kāraṇam .
samāhāraikatvāt .
ekaḥ ayam arthaḥ samāhāraḥ nāma .
tasya ekatvāt ekavacanam bhaviṣyati .
idam tarhi prayojanam .
etat jñāsyāmi .
iha nityaḥ vidhiḥ iha vibhāṣā iti .
na etat asti prayojanam .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati sarvaḥ dvandvaḥ vibhāṣā ekavat bhavati iti yat ayam tiṣyapunarvasvoḥ nakṣatradvandve bahuvacanasya dvivacanam nityam iti āha .
idam tarhi prayojanam .
saḥ napuṃsakam iti vakṣyāmi iti .
etat api na asti prayojanam .
liṅgam aśiṣyam lokāśrayatvāt liṅgasya .
na tarhi idānīm idam vaktavyam .
vaktavyam ca .
kim prayojanam .
pūrvatra nityārtham uttaratra vyabhicārārtham vibhāṣā vṛkṣamṛga iti .